تبلیغات

لینک باکس تبلیغاتی

تبلیغات

تبلیغات

بررسي علل عدم موفقيت مادران شهر اردبيل در شيردهي انحصاري شيرخواران

5877 بازدید

بررسي علل عدم موفقيت مادران شهر اردبيل در شيردهي انحصاري شيرخواران

(سال های1379-1380)

  تحقیق و بررسی از: فیروز امانی (مربی آمار زیستی دانشکده پزشکی - دانشگاه علوم پزشکی اردبیل)

                            معصومه رستم نژاد (مربی مامایی دانشکده پرستاری و مامایی - دانشگاه علوم پزشکی اردبیل)

چكيده

 زمينه و هدف: شير مادر مناسب ترين  غذا براي تغذيه شيرخوار است و تاثير مثبت آن بر سلامت كودك و مادر، كاهش مرگ و مير كودكان، ارضاي نيازهاي عاطفي مادر و كودك و نيز صرفه جويي اقتصادي در بعد خانوار و جامعه بر كسي پوشيده نيست. متأسفانه در بسياري از نقاط دنيا شيوع و طول مدت تغذيه با شير مادر بدلايل مختلف اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي كاهش يافته است و اين در حالي است كه سازمان جهاني بهداشت به تغذيه انحصاري شيرخوار تا پايان شش ماهگي در كشورهاي در حال توسعه تاكيد مي ورزد. اين پژوهش به منظور تعيين علل عدم موفقيت مادران در تغذيه انحصاري شيرخوار تا پايان شش ماهگي در شهرستان اردبيل صورت گرفت

روش كار: در اين مطالعه توصيفي 160 مادر كه داراي كودك نه ماهه يا كمتر بوده و تا پايان شش ماهگي شيردهي انحصاري نداشتند، مورد بررسي قرار گرفتند. پرسشگران با مراجعه به 4 مركز بهداشتي ـ درماني كه بصورت خوشه اي انتخاب شدند، مادران واجد شرايط را انتخاب و بصورت حضوري پرسشنامه ها را تكميل كردند.

يافته ها: اكثريت مادران (5/37%) در سن 4-2ماهگي شيرخوار، تغذيه كمكي را شروع كرده بودند. شايعترين علت عدم تغذيه انحصاري (5/90%) ناكافي بودن شير مادر بوده است و اكثريت مادران (67%) گريه كودك را دليل ناكافي بودن شير دانسته اند. بين نحوه زايمان، زمان اولين تغذيه نوزاد، وضعيت اشتغال و ميزان تحصيلات مادر با تداوم شيردهي انحصاري ارتباط معني دار آماري وجود داشت (05/0p< ).

نتيجه گيري : شرايط اجتماعي، اقتصادي و باورهاي غلط در عدم موفقيت در شيردهي انحصاري نقش دارد و به نظر مي رسد كه اكثر عوامل و مشكلات فوق از طريق آموزش مناسب قابل پيشگيري است.

مقدمه

شير مادر مناسبترين غذا براي شير خوار است و تاثير مثبت آن بر سلامت كودك و مادر، كاهش مرگ و مير كودكان، ارضاي نيازهاي عاطفي مادر و كودك و نيز صرفه جويي اقتصادي در بعد خانوار و جامعه امري آشكار است. از اوايل دهه 1980 تغذيه با شيرمادر بعنوان بخشي از استراتژي GOBI  يونيسف براي رشد و بقاي ‌كودك معرفي شد و نهايتاً در سال 1990 اعلاميه اينوچنتي براي حمايت و ترويج تغذيه با شير مادر صادر شد. براساس اين اعلاميه شيرخواران بايد در 6-4 ماه اول تولد بطور انحصاري با شير مادر تغذيه شوند.

اصولاً شروع غذاهاي كمكي قبل از پايان چهار ماهگي نه تنها بدليل آماده نبودن دستگاه گوارش شيرخوار براي پذيرش غذاهايي غير از شير، اقدام نادرستي است، بلكه تهيه اين مواد در شرايط غير بهداشتي امكان ابتلا به عفونت ها، از جمله اسهال عفوني را افزايش مي دهد.

بررسي ها نشان مي دهد كه ميزان مرگ و مير كودكان تغذيه شده با شير خشك و غذاهاي تكميلي، نسبت به كودكاني كه منحصراً شيرمادر خورده اند بعلت اسهال 2/4 برابر و بعلت عفونت هاي تنفسي 6/1 برابر بوده است. مطالعات ديگر نشان داده اند كه چاقي، حساسيت، ديابت و تصلب شرايين در افرادي كه در دوران كودكي با شيرمادر تغذيه شده اند،‌نسبت به ساير افراد كمتر بوده است. همچنين تكامل بينايي، تكلم و راه افتادن كودكاني كه از شير مادر تغذيه نموده اند، خيلي سريعتر صورت گرفته و اين قبيل كودكان در آينده از تعادل رواني مناسب تري برخوردارند.  متاسفانه در بسياري از نقاط دنيا شيوع و طول مدت تغذيه با شير مادر به دلايل مختلف اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي كاهش يافته است. در يك بررسي مشخص گرديد كه روند تغذيه با شير مادر از 7/63% در پايان ماه دوم به 8/42% در پايان ماه ششم تنزل پيدا كرده است.

در مطالعه ترابي زاده و همكاران اكثر مشكلات ايجاد شده براي مادران، معلول ناآگاهي آنان و اطرافيان آنها بود و عوامل جسمي، روحي، نظير دور بودن از كودك، بيماري مادر، ‌نوع زايمان و مشكلات پستاني از ديگر علل عدم موفقيت درشيردهي دراين مطالعه بوده است.

بنابراين با عنايت به مطالعات فوق و با توجه به مشكلات خاص مادران اين منطقه، پژوهش حاضر به منظور تعيين علل عدم موفقيت مادران در تغذيه انحصاري شيرخوار تا پايان شش ماهگي صورت گرفت.

 مواد و روش ها

اين پژوهش يك مطالعه توصيفي- تحليلی بوده و جامعه پژوهش شامل كليه مادران شيردهی  بود كه يك شيرخوار كمتر از نه ماه داشتند و تا پايان شش ماهگي منحصراً از شيرمادر براي تغذيه شيرخوار استفاده نكـرده بودنـد. با استفاده از فرمول هاي محاسبه اي حجم نمونه در مطالعات توصيفي تعداد نمونه مورد نياز در اين پژوهش 160 مورد برآورد گرديد.

روش نمونه گيري خوشه اي بود كه بعد از محاسبه تعداد خوشه ها،‌ بطور تصادفي چهار مركز بهداشتي ـ درماني انتخاب و پرسشگـران از اول دي ماه 1379 تا پايان خـرداد مـاه 1380 با مراجعه به واحد واكسيناسيون و بهداشت خانواده اين مراكز، مادران واجد شرايط را انتخاب و بصورت حضوري پرسشنامه ها را تكميل كردند. براي تجزيه و تحليل اطلاعات از روش هاي آمار توصيفي در قالب جداول  فراواني مطلق و نسبي و براي بررسي ارتباط بين متغيرها از  آزمون آماری مجذور کای استفاده شد.

 يافته ها

نتايج حاصل از اين پژوهش نشان داد كه اكثريت مادران (5/67%) در گروه سني 30-21 سال و اقليت     (25/6%) در گروه سني 40-36 سال قرار داشتند. ميزان تحصيلات اكثريت واحدهاي مورد پژوهش          (5/75%) ديپلم و بالاتر و اقليت آنها (8/8%) بي سواد بود. 5/82% مادران خانه دار و بقيه شاغل بودند.5/62% مادران داراي يك فرزند و جنس اكثريت شيرخواران (60%) دختر بود. نحوه زايمان 2/56% مادران از طريق عمل سزارين و بقيه از طريق زايمان طبيعي بود.

5/72%مادران در كمتر از سه ساعت پس از زايمان به نوزاد خود شير داده بودند، همچنين 66% مادران در اين مطالعه براي تغذيه كودك خود از آب قند استفاده كرده بودند كه 53% از اين موارد از بدو تولد تا يك ماهگي شيرخوار بوده است.

اكثريت مادران (5/37%) در سن 4-2 ماهگي شيرخوار تغذيه كمكي را شروع كرده بودند و ميانگين سن شروع تغذيه كمكي 2/3 ماه بوده است.

نتايج اين پژوهش نشان داد كه بيشترين علت استفاده از تغذيه كمكي عوامل مربوط به كودك با 158 مورد (75/98%) و كمترين عامل مؤثر در شروع تغذيه كمكي عوامل مربوط به مادر با 41 مورد (6/25%)‌ بوده است(جدول 1).

با توجه به اينكه، شايع ترين علت، شروع تغذيه كمكي به تصور مادران ناكافي بودن شير مادر بوده است، دلايـل ناكـافي بودن شير از مادران سوال شد که 67% مادران گريه کودک را دليل ناکافی بودن شير بيان کردند ( جدول 2).

 در اين پژوهش بين زمان اولين تغذيه نوزاد پس از زايمان، نوع زايمان، ميزان تحصيلات و وضعيت اشتغال مادر با سن شروع تغذيه کمکی ارتباط معنی دار آماري وجود داشت(005/0p<).


جدول 1. توزيع فراواني مطلق و نسبي افراد مورد مطالعه بر حسب علل استفاده از تغذيه كمكي

فراواني

علل استفاده از تغذيه كمكي

درصد

تعداد

   مشكلات پستاني

90/5

134

ناكافي بودن شير

1/4

2

عفونت پستاني

1/4

2

شقاق نوك پستاني

6/8

10

صاف بودن نوك پستان

92/5

148

جمع

 توصيه اطرافيان

1/6

2

توصيه همسر

42/9

54

توصيه اطرافيان

36/5

46

توصيه پزشك

19

24

توصيه پرسنل بهداشتي

78/75

126

جمع

عوامل مربوط به كودك

51/9

82

سير نشدن

31/6

50

بي قراري

5/1

8

نگرفتن پستان

7/6

12

بيماري كودك

3/8

6

ساير موارد 

98/75

158

جمع

عوامل مربوط به مادر

68/3

28

اشتغال

14/6

6

بيماري

4/9

2

جدا شدن از همسر

4/9

2

مرگ اقوام درجه يك

7/3

3

ساير موارد

25/6

41

جمع

*-  بيشتر بودن درصد ها به دليل اشتراك عوامل مختلف با هم بوده است.

جدول 2. فراواني  افراد مورد مطالعه بر حسب علل ناكافي بودن شير از نظر مادران

درصد

تعداد

علل ناكافي بودن شير

67

90

گريه كودك

21

28

رشد نا كافي كودك

1/5

2

تغذيه مكرر كودك

3

4

كوچك بودن پستان

7/5

10

ساير موارد

100

134

جمع

بحث

علل اصلي مرگ و مير كودكان در كشورهاي در حال توسعه سوء تغذيه، عفونت هاي تنفسي و اسهال است و تغذيه با شير مادر نقش مؤثري در كاهش اين عوامل دارد، بنابراين يكي از اقدامات مؤثر براي بالا بردن شاخص بهداشتي كشور، ترويج تغذيه با شير مادر است. در اين مطالعه شايع ترين علت شروع تغذيه كمكي (4/33%) عوامل مربوط به كودك بوده است و از بين عوامل مربوط به كودك نيز سير نشدن و بي قراري كودك (5/83%) بيشترين علت شروع تغذيه كمكي بود. در پژوهش ترابي زاده و همكاران 25% افراد مورد پژوهش مشكلات كودك را درعدم موفقيت شيردهي انحصاري دخيل دانستند .

حمايت اطرافيان در ادامه شيردهي تاثير بسزايي دارد بطوري كه در 9/42% موارد، مادران علت شروع تغذيه كمكي را توصيه اطرافيان ذكر كردند. در پژوهش ترابي زاده و همكاران 68% افرادي كه از حمايت اطرافيان برخوردار نبودند زير 2 ماهگي تغذيه كمكي را شروع كرده بودند.

يكي از عوامل مهم در استفاده از تغذيه كمكي در اين پژوهش مشکلات پستانی و شايعترين عامل آن ناكافي بودن شير ذكر شده بود(5/90%). در بررسي هاشميه و همكاران نيز علت اصلي شروع تغذيه با شير خشك ناكافي بودن شير بود در حاليكه در اكثر موارد اين يك باور غلط در بين خانواده هاست چرا كه به تصور اكثريت مادران (67%) گريه كودك بدليل ناكافي بودن شير مي باشد در صورتي كه علل متعددي نظير شلوغ بودن محيط، دردهاي قولنجي و... مي تواند سبب گريه كودك شود.

در اين مطالعه بين زمان صحيح اولين تغذيه نوزاد پس از زايمان، وضعيت اشتغال و ميزان تحصيلات مادر با سن صحيح شروع تغذيه كمكي در سطح اطمينان 95% ارتباط معني دار آماري وجود  داشت (05/0p<). در بررسي لي و همكاران نيز اشتغال مادر عامل مهمي در كاهش تداوم شيردهي بوده است. در بررسي  هاشميه و همكاران ارتباط معني داري بين تحصيلات مادر و الگوي شيردهي وجود نداشت و در حقيقت با اينكه اكثريت مادران ديپلمه بودند ولي تغذيه انحصاري با شيرمادر نداشتند.

در اين پژوهش بين زمان اولين تغذيه نوزاد پس از زايمان و نوع زايمان با حدود اطمينان 95% ارتباط معني دار آماري وجود داشت (05/0p< ) كه با بررسي ترابي زاده و همكاران همخواني دارد .

اين مطالعه ضرورت تلاش جهت آموزش مادران در مورد تغذيه با شيرمادر را نشان مي دهد، چرا كه يكي از عوامل مهم در عدم موفقيت در شيردهي انحصاري در اين مطالعه باورهاي غلط مادران بوده است. با توجه  به اين كه بين وضعيت اشتغال مادر و سن شروع تغذيه كمكي  ارتباط معني دار آماري وجود داشت اين مطالعه ضرورت اقدام مسئولين اجرايي كشور را در كمك به مادران شاغل از جمله مرخصي كافي زايمان، افزايش مرخصي ساعتي حق شير و ايجاد مهد كودك در نزديكي محل كار را نشان مي دهد.

تشكر و قدرداني

اين طرح با هزينه دانشگاه علوم پزشكي اردبيل به انجام رسيده است بدينوسيله از مديريت محترم پژوهشي دانشگاه و همچنين پرسشگران طرح  دانشجويان زهرا محمدي، زهرا نوروزي و مريم حيدرنيا و پرسنل محترم مراكز بهداشتي درماني شهر اردبيل نهايت تقدير و تشكر به عمل مي آيد.

 منابع:

1- Fisher CH. Feeding. In: Bennett VR, Brown LK editors. Myles textbook for midwives. 13th ed. London: W.B Saunders. 2000: 707-29.

2- كميته كشوري ترويج شير مادر. شيرمادر و تغذيه شيرخوار، معاونت امور بهداشتي وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشكي،  سال 1374، صفحه 42.


حمایت از سایت

هدف از راه اندازی این سایت بالا بردن سطح آگاهی و اطلاعات علمی و عمومی و همچنین ارائه مطالب جامع و کامل در تمامی زمینه های علمی، پزشکی، نجوم و ... به شما عزیزان می باشد. از آنجایی که اداره و پایداری سایت ملزم به پرداخت هزینه می باشد بنابراین احتیاج به پشتیبانی و حمایت شما داریم. در صورت تمایل از "اینجا" به تلسمیک کمک کنید.
با تشکر فراوان - مدیریت پایگاه علمی فرهنگی تلسمیک

تبلیغات

تبلیغات

دیدن این مطالب نیز به شما توصیه می شود:

درباره این مطلب (0) نظر ارسال شده است. شما هم نظری ارسال کنید:
نام شما:
رايانامه*:
تارنما:
کد تاييد*:
ارسال نظر به صورت خصوصي - نظرات خصوصي نمايش داده نخواهند شد.

به چند نکته در ارسال نظر توجه کنيد:
لطفاً نظرات غير مرتبط با اين مطلب را اينجا ارسال نکنيد.
رايانامه شما منتشر نخواهد شد.
برای مشاهده تارنما نظردهنده روی نام کلیک کنید.
نظرات شما پس از تاييد مديريت نمايش داده خواهد شد.

تبلیغات