تبلیغات

لینک باکس تبلیغاتی

تبلیغات

تبلیغات

انواع ميكروسكوپ از نظر نحوه کارکرد

10477 بازدید

                                         انواع ميكروسكوپ از نظر نحوه کارکرد

 

مقدمه :

در بررسي و مطالعه سلول، يكي از مشكلات زيست شناسان، كوچكي فوق العاده سلول و اجزاء آن مي باشد. براي از بين بردن اين مشكل، از وسيله اي به نام ميكروسكوپ (Microscope) يا ريزبين، استفاده مي شود. كلمه ميكروسكوپ، از دو كلمه يوناني ميكروس (كوچك) و اسكوپوس (بيننده) مي باشد. بنابراين، ميكروسكوپ يعني بيننده اشياء كوچك.

مكعبي فرض كنيد كه طول و عرض و ارتفاع آن برابر با يك ميليمتر باشد. در اين فضاي بسيار كوچك (يا ميليمتر مكعب) حدود دويست و پنجاه هزار سلول كبد را مي تواند گنجانيد. مطلب فوق، نشان مي دهد كه اندازه واحد اساسي ساختمان بدن جانداران (سلول) بسيار كوچك است بنابراين، تجسم و ديدن ميكرو ارگانيسم هاي منحصر به فرد با چشم برهنه (غير مسلح) غير ممكن است ولي به كمك ميكروسكوپ مي توان تصوير درشت و قابل مطالعه اي از سلول هاي ديگر ميكروارگانيسم ها (مانند باكتري ها، آميب ها، ويروس ها و...) به دست آورد.

شايد يكي از مهمترين مسائلي كه در دانش آموزان مبتدي باعث تحول در شناخت آنها نسبت به وضع سلول شناسي (سيتولوژي) و ميكروب شناسي (ميكروبيولوژي) مي شود، شناخت ساختمان، ميكروارگانيسم ها مي باشد. كوچكترين ميكروارگانيسم ها آنهايي هستند كه شكل خاص دارند و ساختمان هاي موجوداتي كه مي شناسيم را مي سازند. به شكل شماره1 توجه كنيد.


              

 شکل۱- نمایشی از میکروارگانیسم های مختلف در اندازه های متفاوت


قدرت تفكيك ميكروسكوپ (Resolving Power):

يكي از مقاصد استفاده از ميكروسكوپ، بزرگنمايي (درشت نمودن تصاوير) مي باشد. اما اگر تصوير، تيره و نامشخص باشد، درشت نمايي به تنهايي نمي تواند راه وصول به تصوير خوب باشد. اين مطلب بدين منظور حائز اهميت است كه ميروارگانيسم وقتي در زير ميكروسكوپ مشاهده مي شود مي بايستي داراي تصوير واضح، معين و مشخصي باشد تا به راحتي مورد مطالعه قرار گيرد.

در اين مورد، خاصيت معيني براي هر ميكروسكوپ وجود دارد كه به نام قدرت تفكيك (جدا كنندگي) ميكروسكوپ ناميده مي شود؛ اين خاصيت، كيفيت هر ميكروسكوپ را تعيين مي كند.

قدرت تفكيك ميكروسكوپ در واقع قابليت جداسازي كوتاه ترين فاصله بين دو نقطه يا دو شي را كه در كنار يكديگر قرار گرفته اند، مي باشد. به عبارت ديگر، بيان مي كند كه چگونه مي توانيم دو شي را كه در كنار يكديگر قرار دارند، باهم ببينيم و در همين حال، هر دو را جداگانه ، واضح و معين مشاهده نماييم.

قدرت  تفكيك يك ميكروسكوپ به طول موج نوري كه در سيستم نوري ميكروسكوپ وجود دارد و مشخصات عدسي شي (Obiective Lens) يعني شماره روزنه (مقدار يا اندازه عددي روزنه) بستگي دارد.

محاسبه قدرت تفكيك ميكروسكوپ به صورت زير مي باشد:   

  

                          طول موج نور                              

                    ------------------------------- = قدرت تفکیک(R.P)

مقدار عددی روزنه ضربدر2  

 

در گذشته هنگامي كه طول موج نور و اندازه ي روزنه محدوده باريكي داشتند، در قدرت تفكيك ميكروسكوپ به طور معمول از منبع نور خيلي محدودي استفاده مي گرديد و فقط با ورود ميكروسكوپ الكتروني امكان افزايش بزرگنمايي و از همه مهم تر، قدرت تفكيك وسايل نوري فراهم آمده است.

جهت تفهيم بيشتر در مورد قدرت تفكيك ميكروسكوپ به توضيحات زير توجه فرماييد:

«خطوطی (۵۰ خط) را به صورت عمودی و خیلی نزدیک به هم و در اندازه یکسان  طوری رسم کنید که این خطوط رفته رفته فاصله شان از هم زیاد شود سپس به این خطوط نگاه کنید. اگر قدرت تفكيك چشمان شما كافي باشد، شما از فاصله 30 سانتيمتري، تمام اين خطوط را از يكديگر تشخيص خواهيد داد ولي اگر قدرت تفكيك چشم شما ضعيف باشد، خطوط نزدیک به هم را نمي توانيد از يكديگر متمايز ببينيد. قدرت تفكيك چشم سالم 1/0 ميليمتر (100 ميكرون) است. مفهوم اين گفته اين است كه اگر فاصله دو نقطه از 100 ميكرون كمتر باشد، چشم قادر نخواهد بود كه آن نقطه را مشخص و جدا از هم ببيند. قدرت تفكيك ميكروسكوپ نوري حدود 27/0 ميكرون يا حدود 2700 آنگستروم مي باشد. (هر ميكرون 10000 آنگستروم است).

اجزايي از سلول كه اندازه آنها از 27/0 ميكرون كوچكتر باشد، ديگر با مكيروسكوپ  نوري قابل رويت نخواهد بود، بنابراين چون قدرت تفكيك در ميكروسكوپ هاي نوري، محدود است شناخت كامل سلول از اين راه ميسر نيست.

براي مطالعه اجزايي از سلول كه اندازه آنها از 2700 آنگستروم كوچكتر است، داشتن وسايلي ديگر كه داراي قدرت جدا كنندگي به مراتب بهتر از ميكروسكوپ نوري باشد، ضروري است.


انواع ميكروسكوپ و نحوه كاركردشان

 

انواع میکروسکوپ:

 

1- میکروسکوپ نوری (مرکب زمینه روشن)

 

2-  میکروسکوپ استرئوسکوپ (تشریح برجسته بین)

 

3- میکروسکوپ زمینه تاریک

 

4- میکروسکوپ فازکنتراست

 

5- میکروسکوپ نومارسکی اینترفرنس

 

6- میکروسکوپ فلورسنت

 

7- میکروسکوپ الکترونی:

 

                             میکروسکوپ الکترونی گذاره

 

                             میکروسکوپ الکترونی نگاره


1- ميكروسكوپ نوري يا ميكروسكوپ مركب زمينه روشن(Compound Bright Field):

ميكروسكوپ نوري اولين ميكروسكوپي است كه توسط بشر، ساخته شد. اين ميكروسكوپ مي تواند سلول و ضمائم آن را چند صد برابر از اندازه واقعي، بزرگتر نمايد. از اختراع ميكروسكوپ نوري بيش از سه قرن مي گذرد. تكامل ميكروسكوپ نوري كه وسيله اي بسيار مهم در مطالعات زيست شناسي بوده و هست، در شكل شماره3 خلاصه شده است.


 

شکل۳- سیر تکاملی میکروسکوپ نوری


اين ميكروسكوپ بدين جهت ميكروسكوپ مركب (Compound) ناميده مي شود كه بزرگنمايي ميكروسكوپ، مجموع بزرگنمايي دو عدسي آن مي باشد كه يكي را عدسي شيي (Objective) و ديگري را عدسي چشمي (Ocular) مي نامند. و به اين علت زمينه روشن (Bright Field) ناميده مي شود كه نور از ميان قسمتي شفاف عبور مي كند و زمينه اطراف شي مورد مطالعه را روشن مي نمايد. در اين ميكروسكوپ، منبع نور دهنده، نور مرئي است كه معمولاً از يك لامپ با تشعشع زياد و يا يك آينه براي بازتاباندن نور به داخل ميكروسكوپ، استفاده مي  گردد.


قسمت هاي مختلف ميكروسكوپ نوري:

براي مشاهده قسمت هاي مختلف ميكروسكوپ نوري، پس از خارج كردن آن از جعبه آن را طوري روي ميز قرار دهيد كه بتوانيد از نيمرخ به آن نگا كنيد. سپس با توجه به توضيحات  اين قسمت، از روي شكل شماره4 و شكل شماره5 قسمت هاي آن را مورد مطالعه قرار دهيد. 


 

شکل۴- میکروسکوپ نوری (زمینه روشن ترکیبی)


ميكروسكوپ نوري از يك سري عدسي ساخته شده است تا اشيايي را كه در وراء حد ديد عادي قراردارند، بزرگ نمايند. اين يكروسكوپ ها داراي عدسي هايي در ناحيه چشمي [(Eye Piece) Coular] يا شي (Objective) قرار دارند كه به همين دليل، به آنها عدسي چشمي و شي مي گويند. ميكروسكوپ ممكن است دو عدسي چشمي باشد كه ميكروسكوپ دو چشمي (Binocular) ناميده مي شود.

عدسي هاي چشمي و شيئي توسط لوله تنه (Budy Tube) در فاصله معيني نسبت به يكديگر قرار گرفته اند. توجه كنيد كه حداقل دو عدسي شيئي توسط قطعه خرطومي (Nose Piece) گردان به لوله تنه، متصل است. با احتياط قطعه خرطومي را بچرخانيد دقت كنيد كه عدسي هاي شيئي با صفحه ميكروسكوپ (Microscope Stage) يا اصطلاحاً «صفحه پلاتين» برخورد نكنند.

از نوري كه وارد عدسي چشمي مي شود، مي توانيد بفهميد كه آيا عدسي هاي چشمي و شيئي درست روي يك خط فرار گرفته اند يا خير؟ در غير اين صورت، هيچ شيئي ديده نمي شود.

توجه داشته باشيد كه طول عدسي هاي شيئي با يكديگر متفاوت است. عدسي كوچكتر، عدسي با بزرگنمايي ضعيف تري است در حالي كه عدسي بزرگتر، عدسي اي با بزرگنمايي قوي تر مي باشد. حركت لوله تنه يا صفحه به طرف بالا و پايين به وسيله پيچ تنظيم تند (يا نسبي) و پيچ تنظيم كند (يا دقيق ) به شما امكان مي دهد كه ميكروسكوپ را ميزان (Focus) نماييد. موقعي كه با عدسي شيئي با بزرگنمايي ضعيف كار مي كنيد، پيچ تنظيم مي كنيد كه لوله تنه يا صفحه ميكروسكوپ بالا و پايين مي رود. به همين طريق، پيچ تنظيم كند را بچرخانيد و اندازه حركت آن را با پيچ تنظيم تند، مقايسه نماييد ( توجه كنيد در هنگام كار با عدسي با بزرگنمايي قوي، از پیچ تنظيم تند استفاده ننماييد).

در مركز صفحه ميكروسكوپ، مدخلي وجود دارد كه از درون آن، نور توسط يك آينه يا لامپ منعكس مي شود. توجه داشته باشيد در صورت آينه دار بودن ميكروسكوپ، يك طرف آينه، صاف و طرف ديگر آن، مقعر است. سطح آينه مانند يك عدسي، نور را از تمام نقاط آينه در ميدان ميكروسكوپ  متمركز مي كند. به هنگامي كه آزمايشگاه داراي نور شديد باشد، به جاي آينه مقعر از آينه تخت استفاده مي گردد. مي توان از نور روز به عنوان يك منبع نوري استفاده كرد. معهذا به علت اينكه شدت آن بسيار متغير است و در ضمن ممكن است نور شديد به چشم شخص آزمايش كننده، آسيب برساند، معمولاً نور مصنوعي (لامپ) ترجيح داده مي شود.

يك ديافراگم عنبيه اي را كه زير صفحه ميكروسكوپ قرار دارد را مي توان باز و بست كرد و به اين وسيله، مي توان  مقدار نوري را كه وارد ميكروسكوپ مي شود، تنظيم نمود.


شکل۵- قسمتهای مختلف میکروسکوپ معمولی


بين ديافراگم و سوراخ صفحه ميكروسكوپ، كندانسور‌(Condenser) يعني متراكم كننده نور، قرار دارد. عمل اين قسمت (كندانسور) و روزنه ديافراگم براي دست يافتن به مقدار مطلوب درجه نور، عمق زمينه و تجزيه و تحليل موضوع مورد مطالعه زير ميكروسكوپ، ضروري مي باشد. كندانسور با پيچ مخصوصي بالا و پايين مي رود. (به جهت تنظيم)

كندانسور تشكيل شده از چند عدسي كه پرتو را به طرف نمونه مورد مطالعه (مركز) مي رسانند در صورتي كه ديافراگم در ميان كندانسور و منبع نور، طوري قرار مي گيرد كه نوري را كه به كندانسور مي رسد، كنترل نمايد و زمينه احاطه كننده نمونه مورد مطالعه به وسيله استفاده متداول از كندانسور زمينه روشن، ظاهر و آشكار مي گردد.

بر روي صفحه ميكروسكوپ، معمولاً دو گيره براي نگهداري لام (شيشه اي كه نمونه رويش قرار مي گيرد) وجود دارد، در برخي از ميكروسكوپ ها اين گيره ها فنردار بوده و پيچ هايي براي به حركت در آوردن نمونه دارند كه نمونه را به چپ و راست و يا بالا و پايين به حركت در مي آورند.

بازوي ميكروسكوپ روي يك پايه سوار است و به كمك آن، نگهداري مي شود.


طريقه تنظيم و استفاده از ميكروسكوپ نوري:

پس از اطمينان از تميز بودن عدسي هاي ميكروسكوپ كه بعداً چگونگي كنترل نمودن آنهاشرح داده خواهد شد، قطعه خرطومي (رولور) را بچرخانيد تا عدسي شيئي ضعيف، با صداي «تيك» جا بيافتد. يك لام كه رويش حرف e يا k يا N نوشته شده از مربي آزمايشگاه بگيريد. لام را طوري روي صفحه قرار بدهيد كه لامل يا كاغذ e در بالاي لام كه روي مركز مدخل دايره اي صفحه ميكروسكوپ قرار داده شده،‌ واقع شود. در غير اين صورت شيي با عدسي قوي، ميزان نمي شود و عدسي، احتمالاً روي لام، كوبيده مي شود. به آهستگي عدسي شيئي را تا فاصله حدود  اينچ نسبت به لام، پايين بياوريد (يا صفحه ميكروسكوپ را بالا ببريد)

مطالعه هرگونه نمونه اي، مشكل خواهد بود مگر اينكه نور مناسب به  درون سيستم هاي عدسي شيئي و چشمي منعكس بشود. در حالي كه  درون عدسي چشمي نگاه مي كنيد آيينه (نه ميكروسكوپ) را به طرف منبع نور، هدف بگيريد و نور را از خلال ديافراگم و مدخل صفحه ميكروسكوپ (پلاتين) به طرف بالا منعكس كنيد. اگر اين عمل صورت بگيرد، يك دايره نوراني درخشان و يكنواخت (ميدان ديد) قابل رويت خواهد بود (در صورتي كه در ميكروسكوپ به جاي آينه از لامپ استفاده مي شود، روشن كردن لامپ و تنظيم ميزان كم و زيادي نور آن توسط دكمه اي قابل انجام مي باشد كه اصطلاحاً رئوستا ناميده مي شود.) چنانچه ميدان ديد خيلي نوراني است، ديافراگم را ببينديد تا مقدار نوري كه از آينه منعكس مي شود، تقليل يابد. موقعي كه روشنايي مناسب ميدان، حاصل شد، به  آهستگي لوله تنه را به كمك پيچ تنظيم تند بالا ببريد (يا صفحه پلاتين را پايين بياوريد) تا موقعي كه حرف، ميزان بشود و به وضوح ديده شود. در ضمن، جابه جا كردن آهسته لام به طرف جلو و عقب براي پيدا كردن شي مورد مطالعه مفيد است.

در بعضي از ميكروسكوپ ها ممكن است متوجه يك خط سياه بشويد كه وسط ميدان را قطع مي كند. (شكل شماره6) اين يك نشانه است (معمولاً از مو يا ماده ظرف ديگر، ساخته شده است) و به دانشجو يا مربي امكان مي دهد شي خاص يا ناحيه خاصي از شي مورد مطالعه را نشان بدهد. وقتي حرف، ميزان شد، تنظيم مختصر با پيچ تنظيم كوچك (تند) آن را با وضوح و دقت ميزان مي كند. موقعي كه حرف، دقيقاً ميزان شده است اگر لام را به طرف چپ حركت دهيد تصوير به طرف راست حركت مي كند و بالعكس. يعني حركت تصوير، بر خلاف حركت لام است. (دقت كنيد تصوير شي نيز در ميكروسكوپ به صورت معكوس ديده مي شود).


 

شکل۶


عدسي شيئي با بزرگنمايي قوي را به آهستگي به موقعيت ديد خود بچرخانيد. در همه حال دقت كنيد كه عدسي شيئ در حين جابه جايي با صفحه پلاتين يا لام برخورد نكند. بسياري از ميكروسكوپ هاي مدرن، تنظيم شده هستند يعني موقعي كه تصوير با بزرگنمايي ضعيف ميزان مي شود. وقتي بزرگنمايي قوي در موقعيت رويت قرار مي گيرد، تصوير شئي ميزان شده باقي مي ماند. معمولاً  تنظيم مختصر وضع آينه هرگونه تقليل در روشنايي را كه پيش بيايد، تصحيح مي كند. چند بار ديافراگم را باز و بسته كنيد تا موقعيتي كه شرايط نوري مناسب را براي ديدن با بزرگنمايي قوي فراهم مي كند، به دست بياوريد.

نكته بسيار مهم :

براي استفاده از عدسي شيئي با بزرگنمايي 100، حتماً مي بايستي بين عدسي شيئي و لام، روغن سدر (روغن ايمرسيون) قرار داد. در واقع بايد عدسي شيئي در روغن سدر، غوطه ور شود. در غير اين صورت، تصوير شفاف نمي باشد. از روغن سدر يا ايمرسيون بدين دليل استفاده مي كنند كه ضريب شكست آن با ضريب شكست شيشه برابر مي باشد.


بزرگنمايي ميكروسكوپ:

براي بدست آوردن بزرگنمايي ميكروسكوپ (يعني اينكه يك ميكروسكوپ، اندازه شيئي را چند برابر بزرگتر از اندازه اصلي خودش، نشان مي دهد)،  بزرگنمايي عدسي شيئي را ضرب در بزرگنمايي عدسي چشمي مي نماييم. لازم به ذكر است بزرگنمايي عدسي هاي شيئي و چشمي بر روي آنها به صورت اعدادي نشان داده شده است مثلاً 10×،15×،40×،100×


بزرگنمايي عدسي چشمي × بزرگنمايي عدسي شيئ = بزرگنمايي ميكروسكوپ


ميكروسكوپ هاي دو چشمي:

ميكروسكوپ هاي دو چشمي در اصل دو ميكروسكوپ مجتمع به صورت يك ميكروسكوپ هستند يعني يك ميكروسكوپ يك چشمي براي هر چشم. فاصله بين دو عدسي چشمي براي هر چشم به كمك حركت دادن لوله هاي چشمي به طرف هم، يا دور كردن آنها از يكديگر، تنظيم مي گردد. طريقه تنظيم نمودن ميكروسكوپ هاي دو چشمي به صورت زير مي باشد، در حالي كه روي ميكروسكوپ با بزرگنمايي ضعيف نگاه مي كنيد، فاصله عدسي هاي چشمي را مطابق چشم خود تنظيم كنيد به طوري كه فقط يك ميدان ديد، رويت شود. يك شيئي در مركز صفحه بگذاريد. عدسي شيئي را تا آن جا كه ممكن است، پايين بياوريد. در حالي كه در عدسي هاي چشمي نگاه مي كنيد، عدسي شيئي را بالا بياوريد تا موقعي كه شيئي مورد نظر، ميزان شود. چنانچه تصوير شيي ميزان به نظر نمي رسد،‌ ممكن است لازم باشد براي هر چشم، جداگانه ميزان كنيد. اگر ميكروسكوپ شما وسيله تنظيم جداگانه براي عدسي چشمي دارد، اول براي یک چشم و سپس براي ديگري، عدسي چشمي را ميزان كنيد. معهذا پاره اي ميكروسكوپ ها، يك عدسي چشمي ثابت دارند و فقط يك عدسي چشمي، حركت مي كند. با اين نوع ميكروسكوپ ها لازم است اول با آن عدسي چشمي كه نمي تواند جداگانه تنظيم شود نگاه كنيد سپس با چرخاندن پيچ تنظيم، ميكروسكوپ را براي اين چشم ميزان كنيد تا اينكه شيئي براي هر دو چشم ميزان بشود. چنانچه هنوز هم اشكال داشته باشد، از مربي خود كمك بگیر ید.


چگونگي تشكيل تصوير در ميكروسكوپ:

همان طور كه قبلاً گفته شد در ساختمان ميكروسكوپ ساده از دو عدسي همگرا استفاده مي شود. به شكل شماره7 توجه كنيد. عدسي نزديك به شي و عدسي نزديك به چشم به ترتيب عدسي شيئ و عدسي چشمي ناميده مي شوند.


 

شکل۷- چگونگی تشکیل تصویر در میکروسکوپ نوری


عدسي شيئي :

يك عدسي همگرا با فاصله كانوني كوچك است. (Fo كانون اصلي عدسي شيئي است.) اين عدسي براي ايجاد تصوير حقيقي، وارونه و بزرگتر () به كار مي رود. بنابراين شي بايد بين Fo و 2Fo از اين عدسي قرار گيرد.


عدسي چشمي :

يك عدسي همگرا با فاصله كانوني كوچك (حدود سانتيمتر) است. (Fe كانون اصلي عدسي چشمي است). توان عدسي شيئي، بزرگتر از توان عدسي چشمي است و براي بزرگ كردن تصوير اول () به كار مي رود، عملكرد عدسي چشمي مانند عملكرد ذره بين است. بنابراين تصوير اول  براي عدسي چشمي، شي محسوب می شود و بايد بين اين عدسي و Fe قرار گيرد. عدسي چشمي از اين شيء() تصوير نهايي () در مقايسه با شي (o) وارونه است و (در تنظيم عادي) در نقطه نزديك چشم قرار دارد.


مراقبت از ميكروسكوپ:

ميكروسكوپ يك وسيله دقيق و ظريف است بنابراين توجه و مواظبت از آن به منظور استفاده بهتر از ميكروسكوپ توصيه مي شود. به طور مختصر، راه هاي مراقبت از ميكروسكوپ به شرح زير مي باشد:

1- ميكروسكوپ بايستي در حرارت يكنواخت قرار گيرد و از نور آفتار و يا هر منبع حرارتي ديگر دور نگه داشته شود و هر موقع كه از آن استفاده نمي شود، آن را در جعبه مخصوص خود گذارند و يا با رويه پلاستيكي مخصوص، روي آن را بپوشانند و در صورت نبودن امكانات، پوشانيدن آن با پارچه معمولي، توصيه مي شود.

2- در موقع انتقال ميكروسكوپ از جايي به جاي ديگر بايستي با يك دست، تنه و با  دست ديگر پايه را نگهداشت تا از هر گونه خطر افتادن دستگاه، پيشگيري شود. در ضمن هميشه نبايد آن را در موقعيت كج نگه داشت تا عدسي هاي چشمي و قسمت هاي ديگر، از روي آن به زمين بيافتند.

3- هرگز عدسي ميكروسكوپ را با دست لمس نكنيد، براي تميز كردن عدسي هاي چشمي و شيئي منحصراً از كاغذ مخصوص عدسي كه براي همين منظور تهيه شده است، استفاده كنيد.

استفاده از الكل براي تميز كردن ميكروسكوپ به هيچ وجه صحيح نيست زيرا روي عدسي ها اثرات سوئي باقي مي گذارد و ممكن است عدسي را خراب كند. گزيلول براي از بين بردن روغن روي عدسي ها مناسب است و هرگاه روغن به آساني از بين نرود، استفاده از پارچه نرم براي پاك كردن آن توصيه مي شود عدسي هاي خشك ميكروسكوپ با تكه اي از پارچه ابريشمي مرطوب و با مقداري پنبه تميز و بالاخره كاغذ مخصوص عدسي ، تميز مي شود و هرگاه مقداري روغن سدر روي عدسي بمالند، در اين صورت لازم است با مرطوب كردن يك پارچه نرم به وسيله گزيلول و مالش آن روي عدسي، آن را تميز نمود. عدسي هاي چشمي ممكن است هر چند يك بار به وسيله گرد و غبار و كرك و اجسامي نظير آن آلوده شوند. در اين صورت بايستي آنها را از جاي خود بيرون آورده و با استفاده از برس مخصوص كه از پشم شتر تهيه شده است، ضمن استفاده از گزيلول آن را به خوبي تميز نموده و در جاي خود قرار داد.

4- هميشه شيئي مورد مطالعه را با عدسي شيئي ضعيف جستجو كنيد، بعد چنانچه مطالعه جزئيات، مورد نظر باشد، عدسي شيئي قوي را بچرخانيد.

5- موقعي كه عدسي شيئي قوي در موقعيت ديد است، از پيچ تنظيم بزرگ، استفاده نكنيد كنترل حركت اين عدسي شئي ، در فاصله كم مشكل است پس فقط از پيچ تنظيم كوچك استفاده شود.


 

شکل۸- اشتباهات رایج و طرز استفاده صحیح از میکروسکوپ


6- موقعي كه داخل عدسي چشمي را نگاه مي كنيد. هرگز براي تنظيم، لوله تنه را به طرف پايين، حركت ندهيد، بلكه از كنار به عدسي چشمي نگاه كنيد تا بتوانيد از حركت بيش از حد لوله و احتمالاً صدمه به عدسي شيئي جلوگيري كنيد، البته احتمال شكستن لام مورد مطالعه نيز به جاي خود موجود است.

7- اگر احياناً فكر مي كنيد ميكروسكوپ،‌عيبي دارد،‌ابداً سعي نكنيد خودتان آن را تعمير كنيد. فقط به مربي آزمايشگاه اطلاع بدهيد.

8- در ميكروسكوپ هايي كه نور لازم براي ميكروسكوپ به وسيله رئوستاي مخصوص تنظيم مي شود، لازم است قبل از خاموش كردن ميركوسكوپ، عقربه رئوستا را روي صفر قرار داد و آنگاه روئوستا را خاموش نمود.


اندازه گيري اشياء ميكروسكوپي توسط ميكروسكوپ نوري:

اغلب زيست شناسان حرفه اي، احتياج پيدا مي كنند ابعاد شي مورد مطالعه و زير ميكروسكوپ را بدانند. در اين قسمت، دو طريق ذكر شده است كه مي توانيد از آنها براي به دست آوردن اندازه اشياء ميكروسكوپي استفاده كنيد:

روش الف) اين روش به شما امكان مي دهد يك محاسبه تقريبي از اندازه شي با مقايسه آن با قطر ميدان ديد، به دست آوريد (براي اين اندازه يگري و اندازه گيري هاي ديگري كه در كارهاي آزمايشگاهي بعدي مي كنيد، سيستم متري به كار خواهد رفت) روش كار به صورت زير است:

1- يك خط كش پلاستيكي شفاف روي مدخل مركزي صفحه پلاتين بگذاريد، به طوري كه درجه ها از داخل ميكروسكوپ نمايان باشند (شكل شماره9-الف)

2- طوري تنظيم كنيد كه يكي از خط هاي عمودي درست در طرف دايره ميدان ديد قابل رويت باشد (شكل شماره9-ب)

3- فاصله بين وسط يك خط تا وسط خط بعدي، يك ميليمتر (1mm) است. تعداد ميلي متر ها را از يك طرف ديگر ميدان ديد بشماريد. چنانچه طرف راست ميدان با يكي از خط ها مطابقت نداشت، بايد بخش باقي مانده از اين ميلي متر را حدس بزنيد. دقت كنيد قطر ميدان ديد ميكروسكوپ شما (به ميلمتر) با بزرگنمايي ضعيف چقدر است؟ براي اكثر اندازه گيري هاي ميكروسكوپي، ما به واحدي بسيار كوچكتر از ميلمتر، احتياج داريم كه معمولاً از ميكرون (Micron) استفاده مي شود و با (µ) آن را نمايش مي دهند.(ميكرون يك هزارم ميليمتر (0/001mm) است.) حال حساب كنيد قطر ميدان بزرگنمايي ضعيف شما به ميكرون چقدر است؟

4- عدسي شيئ بزرگنمايي قوي را به موقعيت ديد بچرخانيد. توجه داشته باشيد كه ميدان ديد، كمتر از 1 ميليمتر است. به جاي اندازه گيري مستقيم اين ميدان، اگر قطر را به طريقه زير به دست بياوريم بسيار دقيق تر است:

«قدرت بزرگنمايي عدسي شيئ قوي را به قدرت بزرگنمايي عدسي شيئ ضعيف تقسيم كنيد، سپس اين خارج قسمت را به قطر ميدان شيئ عدسي ضعيف كه قبلاً‌به دست آمده، تقسيم كنيد» قطر ميدان بزرگنمايي قوي، به ميليمتر چقدر است؟ به ميكرون چقدر است؟

5- از مربي خود لام هاي آماده مختلف از سلول و اشياء ديگر جهت اندازه گيري، را بخواهید. در هر مورد طول و عرض شيئ را بر حسب ميكرون به دست بياوريد. به عنوان مثال چنانچه قطر شي تقريباً يك سوم قطر ميدان بزرگنمايي ضعيف باشد و قطر ميدان را به 1200 ميكرون محاسبه كرده باشيد، قطر شيئ تقريباً 400 ميكرون مي باشد.


 

شکل۹- اندازه گیری تقریبی بزرگی یک میدان میکروسکوپ (روش الف)


روش ب) براي اندازه گيري دقيق تر مي توان از يك ميكروسكوپ مجهز به يك ميكرومتر چشمي (Ocular Micrometer) استفاده كرد. اين ميكرومتر داراي يك صفحه شيشه اي است كه روي آن خطوطي با فواصل مساوي، حك شده است. اين صفحه درون قطعه چشمي ميكروسكوپ قرار داده شده است (شكل شماره10-الف) موقعي كه يك شيئ با ميكروسكوپي كه ميكرومتر چشمي دارد مطالعه مي شود،‌ ميكرومتر كار يك خط كش را انجام مي دهد كه به شئي مورد اندازه گيري، منطبق شده است. معهذا چون بزرگنمايي واقعي ميكروسكوپ ها متفاوت است، ابتدا لازم است میکرومتر را برای ميكروسكوپ مخصوص خود ميزان كنيد.

روش كار به ترتيب زير مي باشد:

1- يك ميكرومتر صفحه (Stage Micrometer) از مربي خود بگيريد، اين يك لام مخصوص است كه روي آن خطوط منظمي با فواصل مشخص استاندارد حك شده است. (شكل شماره10-ب)

موقعي كه ميكرومتر صفحه را با ميكروسكوپ خودتان بدون ميكرومتر چشمي نگاه مي كنيد شبيه به شكل (شماره10-ب) به نظر مي رسد چنانچه ميكرومتر صفحه را با ميكرومتر چشمي مطالعه كنيد،(شكل شماره10-ج) به نظر مي رسد.

2- عدسي چشمي را داخل لوله بچرخانيد تا خطوط ميكرومتر چشمي، موازي خطوط ميكرومتر صفحه قرار بگيرد. خطوط را در طرف چپ دو ميكرومتر به كمك جابه جا كردن ميكرومتر صفحه، جور كنيد. ( شكل شماره10-د)

3- فاصله واقعي را (به ميكرون) بين خطوط ميكروسكوپ چشمي با مشاهده اينكه چقدر فاصله ميكرومتر صفحه داخل تعداد مشخصي فواصل ميكرومتر چشمي واقع مي شود، حساب كنيد. از فرمول زير استفاده نماييد:

10 فاصله از ميكرومتر چشمي = Xفاصله از ميكرومتر صفحه


از آن جايي كه مي دانيم كوچكترين فاصله روي ميكرومتر صفحه 01/0 ميلمتر است. بنابراين:


(X)دفعه  01/0میلیمتر

                                     ---------------------------- = 1 فاصله میکرومتر چشمی

10 میلیمتر یا میکرون


حال با اين اطلاعات مي توانيد اين ميكرومتر چشمي را براي ميكروسكوپ خود جهت اندازه گيري اشياء ميكروسكوپي مختلف موجود در آزمايشگاه، به كار ببريد.


 

شکل۱۰- طریق میکرومتر چشمی برای تعیین اندازه اشیاء میکروسکوپی (روش ب)


2- ميكروسكوپ تشريح برجسته بين (ُStereoscope Dissection Microscope)

به شكل شماره11 توجه كنيد. ميكروسكوپ تشريح برجسته بين (استرئوسكوپ) دو امتياز مشخص نسبت به ميكروسكوپ معمولي دارد:

1- به شما امكان مي دهد كه اشياء زياد بزرگ يا زياد ضخيم (كه براي چشم غير مسلح، كوچك مي باشند) را با بزرگنمايي زياد مشاهده كنيد.

2- امكان مشاهده سه بعدي اشياء را براي شما فراهم مي كند.

بزرگنمايي كه با ميكروسكوپ تشريح برجسته بين به دست مي آيد، معمولاً بين 4 تا 60 برابر (بر حسب تركيب عدسي هاي استفاده شده) مي باشد.


 

شکل۱۱- قسمت های مختلف میکروسکوپ استرئوسکوپ


3- ميكروسكوپ زمينه تاريك (Dark- Field)

ميكروسكوپ زمينه تاريك معمولاً براي مشاهده ميكروارگانيسم هايي استفاده مي شود كه اولاً قابل نگهداري و مشاهده به طور زنده هستند، ثانياً خيلي كوچك و باريك مي باشند و مطالعه در مرفولوژي (ريخت شناسي) آنها بدون رنگ آميزي،‌ بهتر است. مهمترين قسمت و كليد ميكروسكوپ زمينه سياه، كندانسور آن مي باشد. به جاي نور عادي كه در ميكروسكوپ زمينه روشن استفاده مي گرديد، يك نور مخصوص از كندانسور ميكروسكوپ زمينه تاريك اشعه نور را به صورت زاويه تند، شياردار مي كند به صورتي كه اشعه هاي انكسار يافته به وسيله نمونه موجود بر روي لام (اسلايد يا نمونه مطالعه در زير ميكروسكوپ) قابل مشاهده مي باشند و زمينه در بر گيرنده اطراف نمونه تاريك به نظر مي رسد (به شكل شماره12 توجه كنيد) موجودات بسيار كوچك يا ساختمان هايي كه قطر يا ضخامت بيشتري دارند و به وسيله ميكروسكوپ نوري معمولي كمتر قابل مشاهده مي باشند، به وسيله اين تكنيك، بهتر مشاهده شده و مورد بررسي قرار مي گيرند. به عنوان نمونه ، تاژك برخي از باكتري ها كه فقط 02/0 ميكرومتر (mµ) قطر دارند. با اين روش، مشاهده مي شوند زيرا آنها نور را به قدر كافي پراكنده مي نمايند كه نيمرخشان ديده شود و يا اسپروكت ها كه باكتري هايي با پهناي حدود 015/0 الي 2/0 ميكرومتر هستند، به راحتي به وسيله اين ميكروسكوپ ديده مي شوند.


 

شکل۱۲- مقایسه تصویر تولید شده در: 

 میکروسکوپ نوری زمینه روشن(الف) و میکروسکوپ زمینه تاریک(ب)


4- ميكروسكوپ فاز كنترل است (مقايسه كننده فازها) (Phase Contrast)

ميكروسكوپ هاي فاز كنتر است، كندانسورهاي مخصوصي دارند و اشيايي در اين ميكروسكوپ ها قابل مشاهده هستند كه توانايي تغيير دادن نوري كه از درون و اطرافشان (لبه هايشان) عبور مي كند را دارند. نور نه تنها به وسيله ديواره سلولي مي تواند انكسار پيدا كند بلكه به وسيله هر يك از ساختمان هاي بزرگي كه در سيتوپلاسم وجود دارد (كه چگالي آنها بيشتر از مواد موجود در اطراف سيتوپلاسم يا محيط كشتشان مي باشد) نيز مي تواند منكسر شود.

هر شيئي كه به وسيله اين تكنيك مشاهده مي شود، با يك حلقه نور، احاطه شده است كه در اين صورت يك ساختمان حقيقي را در آن نمي توان مشاهده نمود. به شكل شماره13و14 توجه کنید.


   

          شکل۱۳                              شکل۱۴ 

شکل۱۳- یک تصویر تولید شده بوسیله میکروسکوپ فازکنتراست(به حلقه نور احاطه کننده هسته و اجزای درون آن توجه کنید.) 

شکل۱۴- تصویری از چند باکتری و اندوسپور های درونی آنها در میکروسکوپ فازکنتراست با بزرگنمایی ۳۶۰۰


5- ميكروسكوپ نومارسكي اينترفرنس (تداخل كننده نومارسكي)(Nomarski Interference)

خيلي از ارتباطات درون ميكروسكوپ نومارسكي شبيه به ميكروسكوپ فاز كنتر است مي باشد ولي تفاوت هايي نيز با آن ميكروسكوپ دارد كه به شرح زير است:

اولاً ميكروسكوپ نومارسكي به نمونه هايي كه ضخيم تر از باكتري ها هستند، نياز دارد (مثل سلول هاي رويشي و اسپور قارچ ها) ثانياً در نتيجه وجود دو قطبي كننده (Polarizer) و منشور مخصوص در كندانسور، تصوير، شكل گيري واضح تر و روشن تري نسبت به ميكروسكوپ فاز كنتر است دارد. ثالثاً شي در اين ميكروسكوپ هاله اي ندارد و به صورت سه بعدي ظاهر مي شود (شكل شماره15) قدرت تفكيك در ميكروسكوپ نومارسكي حدود دو برابر ميكروسكوپ معمولي (زمينه روشن) مي باشد يعني حدود 1/0 ميكرومتر.


شکل15- تصویر جسم شکل شماره 14 در زیر میکروسکوپ نومارسکی اینترفرنس(این دو تصویر را با یکدیگر مقایسه کنید.)


6- ميكروسكوپ فلورسنت (Fluroesent microscope)

قبل از تشريح اين ميكروسكوپ، يك سري از تعاريف،‌ قابل ذكر مي باشد كه توجه شما را به اين اطلاعات لازم جلب مي نمايیم:

برخي از مواد داراي خاصيت لومينه سانس (Luminescence) هستند كه اين پديده در واقع جذب انرژي و منتشر كردن آن مي باشد يعني اين اجسام پس از قرار گرفتن در معرض تابش اشعه نور، خود نيز نورافشاني مي نمايند(مانند مواد شب تاب).

خاصيت فلورساني (Fluorescence) خاصيت بعضي از مواد مي باشد كه وقتي نور بر آنها بتابد، نوري به رنگ ديگر و معمولاً با طول موج بزرگتر از خود ساطع مي كنند پس اگر مواد مقداري نور را جذب كنند و پس از يك مدت كوتاه (حدود 1 ميليونيم ثانيه) مجدداً مقداري نور با طول موج بزرگتري را از خود منتشر نمايند، اين مواد فلورسنت ناميده مي شوند (Fluorescent).

برخي مواد مركب كه داراي خاصيت فلورسانس هستند، وقتي با اشعه مافوق بنفش يا نورهايي با طول موج هاي كوتاه تر از نور مافوق بنفش، روشن مي شوند، فلووروكروم (Fluorochromes) ناميده مي شوند.

يكي از مهمترين مواد فلورور كرومي كه غالباً مورد استفاده قرار مي گيرد، فلورسين (Fluorescien) مي باشد.

 ميكروارگانيسم ها مي توانند به وسيله پوشيده شدن با فلوروكروم ها مورد مطالعه قرار گيرند. در اين جا، يك نوع مهم از ميكروسكوپ هاي فلورسنت به نام «ميكروسكوپ ايمنوفلورسنت» (Immune Fluoresent) مورد بررسي قرار مي گيرد:

در اين تكنيك، فلوروكروم ها احتمالاً با نمونه آنتي بادي ها يا ساختمان هاي مواد ممكن است در آميخته و مخلوط شوند. (براي تشخيص و شناخت نمونه ناشناخته)

(نكته: آنتي بادي ها، پروتئين هاي دفاعي هستند كه در سيستم بدن پستانداران براي واكنش در برابر ملكول هاي خارجي كه آنتي ژن ناميده مي شوند، وجود دارند.)  براي مثال: يك باكتري وقتي به يك حيوان تزريق مي شود، مي تواند نمايانگر يك جسم خارجي (آنتي ژن) باشد كه حيوان را به توليد آنتي بادي وادار مي كند. اين آنتي بادي ها براي باكتري ها يا هر آنتي ژن وارد شده به بدن حيوان، به صورت اختصاصي عمل مي كند يعني معمولاً يك پروتئين يا كربوهيدرات، سطح خارجي باكتري را مي پوشاند كه براي تشخيص نوع باكتري و توليد آنتي بادي مخصوص به آن، براي از بين بردن باكتري به ميزبان كمك مي كند. لازم به ذكر است كه بسته هاي تجارتي تركيبي آنتي بادي ها براي كشف كردن آنتي ژن اختصاصي ميكروب مخصوص، تهيه شده و در دسترس آزمايشگرها مي باشد. شكل شماره16 نشان مي دهد كه چگونه اين تكنيك، در آزمايشگاه هاي تشخيص طبي، مورد استفاده قرار مي گيرد.


 

شکل۱۶- چگونگی ترکیب فلوروکروم با آنتی بادی در آزمایشگاه


اگر آنتي بادي مخصوص آنتي ژن موجود در نمونه كلينيكي وجود داشته باشد، پس آنتي ژن و آنتي بادي و فلوروكروم با يكديگر تركيب شده و تركيبي به نام كمپلكس (Complex) را به وجود مي آورند. كمپلكس، به وسيله فشار زياد لامپ بخار جيوه يا لامپ هالوژنه، نوري به طول موج 320 نانومتر (nm) توليد و منتشر مي كند كه به وسيله شخص آزمايش كننده، مشاهده مي شود. شكل شماره17، شمايي از يك ميكروسكوپ فلورسنت را نمايش مي دهد.


 

شکل۱۷- چگونگی تشکیل تصویر در میکروسکوپ فلورسنت


7- ميكروسكوپ الكتروني ((EM)Electronic Microscope)

بزرگترين و بهترين ميكروسكوپ نوري كه تا به حال ساخته شده، قادر نيست ذرات را بيش از سه هزار برابر، درشت كند ولي با اختراع ميكروسكوپ الكترونيك، مي توان آنها را تا يك ميليون برابر، درشت كرد به طوري كه اگر يك گلبول قرمز خون را در زير ميكوسكوپ الكترونيك قرار دهيم، جسمي خواهيم ديد كه هشت متر، قطر دارد. اگر انساني در زير آن قرار گيرد، طول قدش به 1700 كيلومتر مي رسد. با اختراع اين دستگاه عجيب دانشمندان و زيست شناسان موفق شدند در زندگي افسانه اي سلول ها، با همه پيچيدگي هاي آن، رخنه كنند و از اسرار آن آگاه شوند. با وجود چنين دستگاهي امروز ديگر مي توان ريزترين ويروس ها را كه با بزرگترين ميكروسكوپ ها غير قابل رويت بودند، مشاهده كرد. فكر اختراع ميكروسكوپ الكترونيك متعلق به يك فيزيكدان فرانسوي به نام «لوئي كارتان» است كه اين ميكروسكوپ را بر اساس تئوري هاي «لوئي دوبروگلي» ساخته است. طبق تئوري هاي دانشمندان اخير الذكر، فرق اصولي بين اپتيك نوراني و اپتيك الكتروني وجود ندارد. در نتيجه تحقيق، اين مساله كه چندين ميكروسكوپ را بر روي هم قرار دهند يعني فرضيه «چند ميكروسكوپي» كه در آنها نور جاي خود را به پرتاب الكترون ها بدهد و به جاي وسايل نوري معمولي مانند عدسي شيشه اي دستگاه هاي الكترواستاتيك يا مغناطيسي به كار رود، امكانپذير خواهد بود و همان كاري را كه عدسي هاي شيشه اي روي اشعه نوراني مي كنند، جانشين هاي آنها هم خواهند كرد.

موج الكترونيكي، از امواج نوری بسيار كوتاه تر است و قدرت جدا كنندگي آن خيلي زياد مي باشد در نتيجه درشت نمايي آن چندين هزار برابر خواهد بود. تصاوير حاصله تحت چنين شرايطي را مي توان روي يك صفحه عكاسي، ثبت نمود يا مستقيماً آنها را روي پرده فلورسنت شبيه آنچه كه اشعه ايكس به هنگام راديوسكوپي نشان مي دهد، تماشا كرد.

شكل شماره18 مقايسه اي ميان ميكروسكوپ الكتروني و ميكروسكوپ نوري معمولي (مركب زمينه روشن) انجام داده است.


 

شکل۱۸- مقایسه ای میان میکروسکوپ الکترونی و زمینه روشن (نوری)


انواع ميكروسكوپ الكتروني:

ميكروسكوپ هاي الكتروني بر حسب نفوذ و يا عدم نفوذ الكترون ها به دو دسته تقسيم مي شوند:

الف) ميكروسكوپ الكتروني گذاره(TEM)

(Transmission Electron Micrographe)

اساس اين ميكروسكوپ بر پراكنده سازي الكترون هايي است كه به نمونه برخورد كرده و از آن عبور مي كنند به طوري كه تصوير حاصل، منعكس كننده غياب الكترون هايي است كه پراكنده شده اند (در واقع مثل سايه اي است كه از اجسام توليد مي شود كه نتيجه غياب نور در محل تشكيل سايه مي باشد.) (شكل شماره21 شمايي از يك ميكروسكوپ الكتروني گذاره (TEM) مي باشد.) ميكروسكوپ الكتروني گذاره اغلب براي مطالعه ساختمان هاي داخلي سلولي مورد استفاده قرار مي گيرد به شكل شماره19و20 توجه کنيد.


    

شکل۱۹                                                                         شکل۲۰ 

شکل۱۹- تصویری بوسیله یک میکروسکوپ الکترونی گذاره از باکتری اشرشیاکولی 

شکل۲۰- میکروگراف الکترونی از یک نوروربلاست قشر مغز جنین موش که سیتوپلاسم را سرشار از ماتریکس همراه با تعداد بی شماری ریبوزوم و گسترش کم سیستم واکوئلی نشان می دهد. (e- پوشش هسته که برجستگی هایی را به داخل سیتوپلاسم می فرستد(فلش ها). er- شبکه اندوپلاسمی. mi- میتوکندری ها. N- هسته. pri- پلی ریبوزوم ها(گروه های ریبوزومی)45000x)


ب) ميكروسكوپ الكتروني نگاره (SEM)

 (Scanning Electron Micrographe)

در اين ميكروسكوپ، براي تشكيل تصوير، از الكترون هايي استفاده مي شود كه از سطح نمونه، باز تابيده مي شوند (شكل شماره22 شمايي از ساختمان يك ميكروسكوپ الكتروني نگاره را نشان مي دهد.)

این میکروسکوپ اغلب برای مطالعه سطح سلولها و موجودات زنده دیگر (میکروارگانیسم ها) بکار  می رود به شکل شماره 23و24 توجه کنید. در شکل 25 مقایسه ای میان میکروسکوپ الکترونی و نوری انجام گرفته است.


     

شکل21                                                                شکل22    

شکل21- میکروسکوپ الکترونی گذره 

شکل22- دیاگرامی از میکروسکوپ الکترونی نگاره، پرتو الکترونی به سرعت از سرتاسر نمونه هدف می گذرد. الکترونهای ثانویه پراکنده شده به یک تشدید کننده رسیده و به لوله های گیرنده پرتو هدایت می شوند که در آنها تصویر قابل مشاهده یا عسکبرداری می باشد. 

 

     

شکل23                        شکل24 و شکل 25 

شکل23- میکروگراف الکترونی نگاره از یک سلول کشت شده که در مرحله گسترش دوباره بعد از کینز می باشد. به لبه های چین خورده(R) و تعداد زیادی میکروویلی ها(mV) توجه کنید. 

شکل24- تصویر یک دیاتومه در آب بوسیله میکروسکوپ الکترونی(تصویر بالایی)

شکل25- مقایسه ای میان میکروسکگوپ نوری و الکترونی (به توضیحات متن مراجعه شود.) 

 

  

شکل26                                                 شکل27 

شکل26- ساختمان سلول یک گیاه عالی: N=هسته، Nu=هستک، NE=پوشش هسته، Ch=کروماتین، CW=دیواره سلولی، V=حفره، P=پلاستیدها، M=میتوکندری، ER=شبکه اندوپلاست 

شکل27- ساختمان یک سلول جانوری: N=هسته، NE=پوشش هسته، CM=غشاء سلول، M=میتوکندری، ER=شبکه اندوپلاست

 

 

منبع: میکروسکوپ، ترجمه و تالیف: آبتین شاکری (ناشر شرکت توسعه کتابخانه های ایران/ چاپ اول بهار سال 1379) 

مرجع:

- Basic Medical Microbiology نوشته: رابرت بوید و برایان هورل

- رئوس مباحث آزمايشگاهي در بيولوژي، نوشته : دكتر طاهره مدرس زاده رحماني

- مباني زيست شناسي سلولي و مولكولي، نوشته : دوروبرتيس  

- بياييد آزمايش كنيم، نوشته : مارتين ل - كين

- روش هاي عملي در ميكروبيولوژي عمومي و كاربرد آن در علوم پزشكي، نوشته : دكتر حسن اوحدي نيا

- تهيه مواد و كارافزارهاي آموزشي، نوشته : محمد مهدي هراتي

- فرهنگنامه جهان دانش، نوشته: محمد نژاد

- به من بگو چرا؟، نوشته : آركدي لئوكوم

- زيست شناسي سال اول دبيرستان (نظام قديم)

- فيزيك سال اول دبيرستان (نظام جديد)

- مجله تكنولوژي آموزشي - گام هاي اميد بخش - فاطمه شهرزادي


حمایت از سایت

هدف از راه اندازی این سایت بالا بردن سطح آگاهی و اطلاعات علمی و عمومی و همچنین ارائه مطالب جامع و کامل در تمامی زمینه های علمی، پزشکی، نجوم و ... به شما عزیزان می باشد. از آنجایی که اداره و پایداری سایت ملزم به پرداخت هزینه می باشد بنابراین احتیاج به پشتیبانی و حمایت شما داریم. در صورت تمایل از "اینجا" به تلسمیک کمک کنید.
با تشکر فراوان - مدیریت پایگاه علمی فرهنگی تلسمیک

تبلیغات

تبلیغات

دیدن این مطالب نیز به شما توصیه می شود:

درباره این مطلب (0) نظر ارسال شده است. شما هم نظری ارسال کنید:
نام شما:
رايانامه*:
تارنما:
کد تاييد*:
ارسال نظر به صورت خصوصي - نظرات خصوصي نمايش داده نخواهند شد.

به چند نکته در ارسال نظر توجه کنيد:
لطفاً نظرات غير مرتبط با اين مطلب را اينجا ارسال نکنيد.
رايانامه شما منتشر نخواهد شد.
برای مشاهده تارنما نظردهنده روی نام کلیک کنید.
نظرات شما پس از تاييد مديريت نمايش داده خواهد شد.

تبلیغات