تبلیغات

لینک باکس تبلیغاتی

تبلیغات

تبلیغات

آزمايش كامل مايع نخاع(CSF)

8201 بازدید

آزمايش كامل مايع نخاع(CSF)

تهیه وتنظیم: دکتر مهرداد ونکی

فيزيولوژي مايع مغزي نخاعي:

CSF سومين مايع اصلي بدن مي باشد(پس از خون و ادرار)

عمل مايع مغزي نخاعي:

1- تامين مواد غذائي جهت بافت هاي عصبي و دفع مواد زائد حاصل از متابوليسم

2- ايجاد يك سد مكانيكي جهت حمايت از مغز و طناب نخاعي در مقابل تروما

نحوه تشكيل مايع مغزي نخاعي:

توليد در شبكه كوروئيد هر ساعت 20 سي سي از طريق فيلتراسيون هيدرواستاتيكي و انتقال فعال مايع از مويرگ هاي شبكه كوروئيد اتصالات محكم سلول هاي پوششي مويرگ هاي كوروئيد مانع از ورود ماكروملوكول هاي پروتئيني و چربي هاي نامحلول به داخل مايع مغزي نخاعي مي گردد كه تحت عنوان همان سد خوني – مغزي نام دارد(Blood Brain Barrier) باز جذب مايع نخاع در پرز عنكبوتيه صورت مي گيرد.

جمع آوري و توزيع و انتقال CSF

نحوه جمع آوري CSF

LP از بين مهره سوم و چهارم يا پنجم كمري (با رعايت استريليتي و كمترين تروما و سنجش فشار داخل جمجمه اي)

ترتيب توزيع: لوله 1 شيمي / لوله 2 ميكرب / لوله 3 هماتولوژي در اين حالت كمترين تعداد سلول تروماتيك وارد لوله هماتولوژي مي گردد. (در صورت امكان لوله چهارم نيز جهت ميكرب شناسي به طور اضافه گرفته شود تا كمترين احتمال آلودگي پوستي را دارا باشد).

توزيع دو لوله اي و تك لوله اي: در صورتي كه حجم مايع يونكسيون شده كم باشد و بيش از دو لوله تامين نشده باشد ميتوان از مايع روئي (سوپرنيتنت ) لوله هماتولوژي و ميكرب پس از پايان كار جهت شيمي و سرولوژي استفاده نمود.

در صورت تك لوله اي بودن مايع مغزي نخاعي ارسالي در اولين اقدام مقدار معيني از مايع نخاع را با سر سمپلر استريل جهت هماتولوژي برداشته و سپس باقي مانده را سانتريفوژ نمود و مايع روئي را براي بخش بيوشيمي و از رسوب حاصل براي بخش ميكرب استفاده مي نمائيم قابل ذكر است اگر نمونه مايع نخاع براي بيوشيمي كم بيايد از مايع روئي نمونه هماتولوژي (پس از پايان كار بخش هماتولوژي) نيز مي توان استفاده نمود. اگر مايع نخاع درخواست آزمايشات ملكولار داشته باشد بهتر است يك لوله در پيچ دار جدا كه درب آن باز نشده باشد براي اين نمونه در نظر بگيريم.

نكات مهم جمع آوري نمونه مايع نخاع و گزارش دهي نتايج آناليز:

1- ثبت اطلاعات بر روي برچسب يا ليبل نمونه مايع نخاع بايستي كامل باشد و علاوه بر مشخصات بيمار و تخت بيماري بايستي تاريخ و ساعت جمع آوري نمونه مايع نخاع روي آن ثبت شده باشد.

2- جمع آوري مايع نخاع بايستي قبل از درمان با آنتي بيوتيك باشد.

3- حجم ايده آل براي جمع آوري نمونه مايع نخاع 3 الي 4 سي سي و حداقل حجم قابل قبول 1 يك سي سي ميباشد و اگر هدف جستجوي توبركولوزيس در مايع نخاع باشد حداقل 10 سي سي مايع نخاع ضروري است.

توزيع نمونه: شرايط روتين سه لوله استريل (شيمي و سرولوژي لوله اول و ميكرب لوله دوم و هماتولوژي لوله سوم)

4- نمونه مايع نخاع نبايستي تحت اثر گرما و سرما و نور خورشيد قرار گيرد.

5- نمونه مايع نخاع جز نمونه هاي حياتي و اورژانس آزمايشگاه بوده و حداكثر 1 الي 2 ساعت از جمع آوري بايستي اناليز آن كامل شده باشد و موارد مشاهده شده (چه مثبت يا منفي) قبل از گزارش دهي گردد و در جدول گزارشات تلفني ساعت گزارش و گزارش دهنده و گزارش گيرنده و متن گزارش بايستي ثبت شده باشد.

6- از به كار بردن پنبه براي بستن سر لوله ها اكيدا خودداري نموده و صرفا بايستي از لوله هاي در پيچ دار استريل براي مايع نخاع استفاده نمود.

جمع آوري (بذل) تروماتيك مايع نخاع

ظاهر خوني مايع نخاع مي تواند نشانه خونريزي داخل جمجمه اي با سوراخ شدگي يك رگ در حين بذل مايع نخاع باشد سه روش افتراق نسبي شامل:

1- توزيع غير بكنواخت خون در سه لوله مايع نخاع خصوصاً در حالتي كه ميزان خون لوله اول بيشتر از لوله دوم و سوم باشد تائيد مناسبي بر بذل تروماتيك است كه معمولاً با رگه هاي خون همراه است در حالي كه در خونريزي داخل جمجمه اي خون داخل هر سه لوله توزيع يكنواخت و فاقد رگه مي باشد.

2- تشكيل لخته در مايع نخاع به نفع بذل تروماتيك است در حالي كه در خونريزي داخل جمجمه اي آن قدر فيبرينوژن وجود ندارد كه منجر به تشكيل لخته گردد مگر وسعت آسيب خيلي بالا باشد.

3- زردفامي محلول روئي مايع نخاع به نفع خونريزي داخل جمجمه اي است چون براي ليز گلبول قرمز و توليد حالت زردفام حداقل دو ساعت زمان نياز است و در بذل تروماتيك اين زمان وجود ندارد (مگر در نمونه هاي كهنه)

نگهداري مايع مغزي نخاعي

مايع نخاع اضافي پس از اتمام كار نبايستي اوت شود و در صورت انجام ناقض كار با توجه به اين امر كه اگر تست هاي شيمي و سرولوژي ناقص بود بهتر است نمونه به طور فريز نگاه داري گردد و اگر جهت تكميل آزمايشات هماتولوژي نگاه داري مي گردد بهترين شرايط نگاه مايع نخاع يخچال گذاري است و جهت بخش ميكرب بهترين شرايط نگاه داري حرارت اطلاق است (البته نگاه داري نمونه مايع نخاع در بخش ميكرب صرفا جهت كشت توجيه پذير است آن هم در شرايطي كه محيط كشت و ابزار كشت موجود نباشد/ آزمايش رنك آميزي گرم بر روي رسوب مايع نخاع جز اورژانس ترين و بحراني تر ين تست هاي حوزه ميكرب شناسي بوده كه تحت هيچ عنوان گزارش دهي آن از زمان تحويل نمونه به جوابدهي نبايستي از 45 دقيقه بيشتر شود زيرا با تائيد اوليه و ضمني مننژيت باكتريال و نوع احتمال باكتري مسير اصلي و آغازين درمان را مي تواند روشن نموده و به نجات جان نوزاد يا بالغ مبتلا به مننژيت كمك فراواني مي نمايد.)

گزارش فيزيكي ظاهر مايع نخاع و حجم مايع نخاع

ظاهر مايع نخاع نرمال شفاف يا بيرنگ مي باشد حضور پاتولوژيك يا فيزيلوژيك گلبول سفيد و قرمز و ساير عناصر سلولي نظير باكتري يا قارچ يا پروتئين منجر به ظهور كدورت يا ابري شدن نمونه مي گردد. نمونه هاي خوني تروماتيك مايع نخاع گاها به صورت لخته و خوني ارسال مي گردند.

حجم مايع نخاع بر حسب ميلي ليتر (سي سي) گزارش مي گردد.

آناليز هماتولوژي مايع نخاع

قبل از شروع آناليز هماتولوژيك مايع نخاع بايستي نمونه را داخل لوله خوب مخلوط نمائيم سپس يك قطره را بين لام و لامل گذاشته و با عدسي 40 بررسي مي نمائيم اگر تعداد سفيد بيشتر از 50 سلول بود از رقيق كننده استفاده مي نمائيم اگر كمتر بود مي توان مستقيم و بدون تهيه وقت شمارش سلولي را با هموسيتومتر آغاز نمائيم.

براي شمارش سولي مايع نخاع هرگز نبايستي از سل كانتر استفاده نمود. شمارش سلولي روتين مايع نخاع شمارش سلول سفيد مي باشد.

شمارش گلبول قرمز به دليل بذل تروماتيك از اهميت كمتر برخوردار است. البته قابل ذكر است در بذل تروماتيك به دليل رود الكوسيت ها و پروتئين به داخل مايع نخاع بايستي تصحيح شمارش صوتر پذيرد.

شمارش سفيدو قرمز مايع نخاع بايستي حداكثر در مدت يك ساعت پس از نمونه گيري صورت پذيرد تا به دليل ليز سلولي كاهش كاذب شمارش نداشته باشيم. قابل ذكر است پس از دو ساعت 40% لكوسيت ها ليز مي گردد.

شمارش سفيد مايع نخاع نرمال كمتر از 5 سلول سفيد در هر ميكرومتر مي باشد كه اين تعداد در نوزادان بالاتر است و عمده سلول ها از نوع تك هسته اي مي باشد.

شمارش سلول سفيد مايع نخاع

براي شمارش سفيد اگر تعداد گلبول قرمز در نمونه مايع نخاع بالا بود و مزاحم بود بايستي به تخريب گلبول قرمز اقدام نمائيم به اين شكل كه 4 قطره مايع نخاع را داخل يك پيپت پاستور آغشته به مار كانو بكشيم و پس از چند دقيقه قطره را بر روي هموسيتومتر بگذاريم.

شمارش با سيستم سل كانتراتوميشن با شمارش بالا و كاذب همراه است و هرگز توصيه نمي گردد.

شفافيت مايع نخاع گاها تا 400 سلول در ميكروليتر وجود دارد لذا شمارش ميكروسكوپي بدون توجه به شفافيت مايع نخاع الزامي است.

روش شمارش دستي با لام نئوبار اصلاح شده روش پيشنهادي و انتخابي در مشارش سلول مايع نخاع است.

تصحيح گلبول سفيد مايع نخاع در نمونه هاي خوني

در صورت خوني بودن نمونه مايع نخاع تعدادي از گلبول هاي سفيد خون نيز به مايع نخاع اضافه مي شوند در اين حالت با فرمول زير تعداد گلبول سفيد اضافه شده به مايع نخاع را محاسبه نموده و از كل سفيد شمارش شده در مايع نخاع كسر مي نمائيم و بايستي توجه داشت جهت اين تصحيح شمارش سفيد مايع نخاع به شمارش همزمان گلبول سفيد و قرمز خون بيمار دسترسي داشته باشيم.

گلبول سفيد اضافي مايع نخاع = گلبول قرمز مايع نخاع ضربدر گلبول سفيد خون تقسيم بر گلبول قرمز خون

فرمول بسيار كلي و عمومي براي شمارش سفيد يا توتال كانت در انواع نمونه هاي باليني (خون / مايع نخاع / مايعات سروزي / آسپرم و ...) يكسان بوده.

فرمول شمارش سلول سفيد در ميكروليتر مايع نخاع = تعداد سفيد در ده مربع شمارش سفيد و قرمز × عكس حجم شمارش شده (1) × عكس رقت (1)

عكس حجم شمارش شده =10 (تعداد مربع هاي شمارش شده )× 1/0 (حجم هر مربع سفيد ) = 1

حجم هر مربع شمارش سفيد = طول × عرض × ارتفاع

1/0 ×1=1/0 = ميلي متر مكعب

عكس رقت: اگر نمونه مايع نخاع بدون رقت بر روي هموسيتومتر شمارش شود معادل 1 يك است و به همين ترتيب براي رقت يك بيستم معادل بيست و ... مي باشد. رقيق نمودن مايع نخاع يا نرمال سالين بايستي انجام شود صرفا زماني كه تعداد سلول ها بسيار زياد (شمارش بالاي 50000) و نمونه شديدا كدر باشد ضرورت دارد.

مقدار مرجع گلبول سفيد مايع نخاع:

بالغين: 0-5 سلول در ميكروليتر

نوزادان : 0-30 سلول در ميكروليتر

ديفرنشيال كانت رسوب مايع نخاع:

پس از شمارش سفيد و توتال مايع نخاع نوبت به شمارش افتراقي مي رسد كه حتما بايستي بر روي رسوب مايع نخاع انجام گردد (تنها در مواردي كه نمونه مايع نخاع بسيار بر سلول باشد ضرورت سانتريفوژ وجود ندارد)

مراحل كار ديفرنشيال كانت مايع نخاع:

1- سانتريفوژ مايع نخاع 5 دقيقه دقيقه دور 2000

2- گذاشتن يك قطره از رسوب روي لام و تهيه گسترش و خكش نمودن گسترش

3- رنگ آميزي رايت يا رايت گيمسا

4- بررسي و ديف رسوب رنگ شده با عدسي روغني 100

5- در مايع نخاع نرمال غالب سلول ها لنفوسيت است ولي در مننژيت باكتريال پلي نوكلئوز و مننژيت ويرال لنفوسيت غالب و در مننژيت قارچي و سلي علاوه بر لنفوسيت درصد قابل ملاحظه اي منوسيت (ماكروفاژ نيز در كنار لنفوسيت ها مشاهده مي گردد كه الزاما بايستي در ديف گزارش دهي شوند( در تشخيص انواع منژيت به پزشك كمك كننده باشد).

6- مشاهده سلول هاي طبيعي از نوع سلول كوروئيد (آپانديم)

7- مشاهده سلول هاي غير طبيعي با هسته هاي متعدد و هستك و اشكال غير طبيعي كه الزاما بايستي گزارش دهي و به پاتولوژست ارجاع گردد.

بيوشيمي مايع نخاع

آناليز روتين شيمي مانع نخاع شامل قند و پروتئين مي باشد و درخواست بيوشيمي غير روتين شامل لاكتات و كراتين كيناز و آنزيم ها مي باشد.

اندازه گيري لاكتاب و كراتين كيناز مايع نخاع شمابه روش ها سرم و پلاسما مي باشد فقط بايستي توجه داشت در نمونه مايع نخاع رزد فام كه نشانه هموليز گلبول قرمز است سطح لاكتات مايع نخاع به طور كاذب بالا بوده و ارزش تفسيري ندارد.در نمونه هاي مايع نخاع بدون هموليز افزايش سطح لاكتات دهيد روژناز ميتواند همراه با كاهش سطح گلوگز مايع نخاع معيار تشخيص مناسبي براي مننژيت باكتريال و قارچي و افتراق آن از انواع ويرال باشد.

پروتئين مايع نخاع

كدروت سنجي: روش سلولفوساليسيليك اسيد و تري كلرواستيك اسيد دو روش شايع و كاربردي در روش سولفوساليسيليك صرفا آلبومين جستجو مي گردد و در روش كلرواستيك علاوه بر آلبومين جز گلوبولين نيز شناسائي مي گردد.

اندازه گيري پروتئين مايع نخاع با روش رفراكتومتر يا كيت پروتئين توتال خون بي ارزش است و دليل آن مقادير بسيار كم پروتئين در نمونه مايع نخاع مي باشد.

روش اجرائي اندازه گيري پروتئين مايع نخاع با روش توربيدومتري (سولفوساليسيليك اسيد 3%)

1- لوله اول: 500 لاندا مايع نخاع + 2 سي سي سولفورساليسيليك 3%

2- لوله دوم: 500 لاندار استاندارد + 2 سي سي سولفوساليسيليك 3%

طرز تهيه استاندارد پروتئين مايع نخاع:

(9.9 سي سي آب مقطر + 100 لاندار سرم كنترل  تجاري = استاندارد مناسب پروتئين مايع نخاع (100/1 رقيق شده )

3- لوله سوم: 500 لاندا كنترل + 2 سي سي سولفوساليسيليك 3%

4- لوله چهارم (بلانك): 500 لاندا آب مقطر + 2 سي سي سولفوساليسيك 3%

5- پس از 10 دقيق انكوباسيون در حرات اطاق در طول موج 620 خوانش جذب نوري

OD Test/OD St X Concentration St=con .protein CSF

مقدار مرجع پروتئين مايع نخاع:

نوزادان (1 الي 30 روزه ): 25-75 ميليگرد در دسي ليتر

بالغين : 15-45  ميليگرم در دسي ليتر

قند يا گلوكز مايع نخاع

روش آزماش قند مايع نخاع مشابه قند خون اندازه گيري مي گردد و چون مقدار مرجع صحيح قند مايع نخاع 60% قند خون مي باشد نياز دارد يك نمونه خون بيمار نيم ساعت قبل از آزمايش مايع نخاع گرفته شود و مقدار مايع نخاع به نسبت قند خون سنجيده شود.

مثال: قند خون بيمار 500  ميليگرم در دسيليتر است و قند مايع نخاع 110 ميليگرم در دسي ليتر است (محدوده نرمال قند مايع نخاع براي اين بيمار 60% قند خون يعني حدود 300 ميليگرم در دسي ليتر مي باشد بنابراين سطح قند مايع نخاع 110 افت و كاهش محسوس قند مايع نخاع را نشان داده و ارزش تشخيصي بالائي دارد و احتمال مننژيت باكتريال يا قارچي مي تواند مطرح باشد) نكته : قند مايع نخاع حداكثر 5/0 تا يك ساعت پس از جمع آوري نمونه مايع نخاع بايستي انجام گيرد و زمان بيش از اين حد با نتايج كاهش كاذب همراه است كه براي پزشك ارزش تفسيري ندارد لذا انجام اورژانس قند مايع نخاع الزامي است (خصوصا در نمونه هاي خوني كه افت قند خيلي سريع رخ مي دهد.)

آناليز ميكرب شناسي مايع نخاع

كشت و رنگ آميزي گرم

1- بلافاصله و بدون اتلاف وقت نمونه مايع نخاع ارسالي به بخش ميكرب 15 دقيقه در دور 2000 سانترفيوژ شود.

نكته: كار روي نمونه مايع نخاع در بخش ميكرب نسبت به همه كارهاي ديگر در بخش اولويت اورژانس دارد.

2- مايع روئي را با پيپت پاستور به لوله ديگري منتقل مي نمائيم (قابل استفاده براي سرولوژي يا بيوشيمي مايع نخاع) و رسوب لوله را تكان داده

3- 1 تا 2 قطره از رسوب را بدون پخش كردن قطرات روي دو عدد لام تميز گذاشته ( جهت لام گرم ) و از باقي مانده رسوب براي كشت در محيط هاي شكلات و بلاد (حاوي خون گوسفند) و محيط آبگوشت مغزي مايع استفاده مي نمائيم و پليت ها را به جار دي اكسيد كربن يا كندل جار منتقل مي نمائيم. در ضمن علاوه بر كشت بر روي محيط بلاد و شكلات اگار يك قطره از رسوب را نيز بايستي به محيط آبگوشت مغزي مايع منتقل نمائيم تا امكان پاساژ مجدد از نمونه فراهم باشد.

4- براي كاهش موارد مثبت كاذب در گزارش لام گرم مايع نخاع لام هاي گرم تهيه شده الزاما بايستي بر روي لام نو و بدون آلودگي ( بدون تماس انگشت دست) تهيه گردد خصوصا بهتر است لام هاي نو ابتدا با الكل تميز شود و پس از خشك شدن از لام ها براي رنگ آمزي استفاده نمائيم. از لام كنترل مثبت و منفي نيز بايستي در كنار رنگ آميزي گرم استفاده نمود تا از عملكرد صحيح و كيفيت رنگ گرم مورد استفاده اطمينان حاصل نمائيم.

روش استاندارد رنگ آميزي گرم و نحوه گزارش دهي در لام گرم مايع نخاع:

1- لام رسوب خشك شده در مجاورت هوا را با حرارت (سه بار عبور دادن لام از روي شعله ) يا متانل خالص فيكس نمود.

2- كريستال ويوله يك دقيقه و سپس آبشكي و تخليه آب اضافي

3- محلول يد يك دقيقه و مجددا آبكشي تخليه آب اضافي

4- عبور سريع الكل استون جهت رنگ زدائي (تا زماني كه قطره خارج شده از سطح لام بيرنگ شود)

5- 30 ثانيه محلول سافرانين و آبكشي و تخليه

6- خشك كردن و بررسي با عدسي روغني 100

7- گزارش باكتري ها بر حسب كوكسي و كوكوباسيل با ديپلوكوك و ... مشاهده ديپلوكوك گرم منفي اينترا و اكستراسلولار دانه قهوه اي احتمال مننژيت مننگوگوكي

مشاهده كوكوباسل گرم مثبت- احتمال مننژيت ليستريائي

مشاهده كوكسي گرم مثبت= احتمال مننژيت ناشي از اشترشيا كلي و ساير آنتروباكترياسه ها

مشاهده كوكوباسيل گرم منفي = احتمال مننژيت ناشي از هموفيلوس انفولانزا

برداشت از ماهنامه آوای آزمایشگاه

منابع فارسي:

1- روش هاي آزمايشگاهي در تشخيص مننژيت / مركز مديريت بيماري ها

وزارت بهداشت/ معاونت سلامت / نشر صدا 1384

2- مايعات باليني سوزان كينگ / مترجم دكتر مير مجيد مصلائي

:Reference

 1. Elmer W.Koneman; Stephen D. Allen; William M. Janda; Paul C. Schreckenberger; Washington C. Winn; Jr Color Text book of Diagnostic Microbiology; fifth Edition , 1997.

2.Word Health Organization; Laboratory methods for the Diagnosis of meningitis CDS/CSR/EDC/ 99.7


حمایت از سایت

هدف از راه اندازی این سایت بالا بردن سطح آگاهی و اطلاعات علمی و عمومی و همچنین ارائه مطالب جامع و کامل در تمامی زمینه های علمی، پزشکی، نجوم و ... به شما عزیزان می باشد. از آنجایی که اداره و پایداری سایت ملزم به پرداخت هزینه می باشد بنابراین احتیاج به پشتیبانی و حمایت شما داریم. در صورت تمایل از "اینجا" به تلسمیک کمک کنید.
با تشکر فراوان - مدیریت پایگاه علمی فرهنگی تلسمیک

تبلیغات

تبلیغات

دیدن این مطالب نیز به شما توصیه می شود:

درباره این مطلب (0) نظر ارسال شده است. شما هم نظری ارسال کنید:
نام شما:
رايانامه*:
تارنما:
کد تاييد*:
ارسال نظر به صورت خصوصي - نظرات خصوصي نمايش داده نخواهند شد.

به چند نکته در ارسال نظر توجه کنيد:
لطفاً نظرات غير مرتبط با اين مطلب را اينجا ارسال نکنيد.
رايانامه شما منتشر نخواهد شد.
برای مشاهده تارنما نظردهنده روی نام کلیک کنید.
نظرات شما پس از تاييد مديريت نمايش داده خواهد شد.

تبلیغات