تبلیغات





بهداشت مدارس

726 بازدید

بهداشت مدارس

ضرورت بهداشت مدارس از دیدگاههای مختلف

با توجه به مبانی کلی بهداشت که عبارت است از:

اجرای مسایلی غیر درمانی ،تکیه بر رفتارپذیری انسان در جهت ایجاد عادات مطلوب و فراهم کردن شرایط مناسب محیط حیاتی است،ضرورت شناخت و بکارگیری بهداشت مدارس بعنوان یک حلقه اساسی در زنجیره حرکت بهداشت و پیوسته به حلقه بنیادی و مقدم آن یعنی بهداشت زیر 5 سال و با اجرای یک سلسله خدماتی که نیازهای مهم بیولوژیکی و روانی دانش آموزان را دربر دارد،میتواند ادامه حیات موثر و پیشرفت سالم کودک را تا سن بلوغ تامین کند.از این جهت میبینیم که در یکی از کمیته های یونسکو این نکته یاداوری شده است که :اولین هدف از آموزش ابتدایی ،بهبود رشد کودک،شکوفا نمودن استعدادهای وی و برقراری عادات بهداشتی مناسب و درست برای او میباشد  که بمنظور وصول به اهداف فوق اصول زیر باید راهنما گردد:

1) تندرستی نه تنها حق مردم است و دولت باید زمینه های ایجاد آن را فراهم کند بلکه از پایه های مسلم رشد اقتصادی اجتماعی جامعه بشمار می آید.

2) توجه به مسایل تندرستی باید توجهی همه جانبه باشد و بسیاری از فعالیت غیرپزشکی مانند تغذیه ،محیط زیست،مسکن،پوشاک و رفاه اقتصادی ،اجتماعی ،فرهنگی را نیز دربر گیرد.

3) این نکته را باید پذیرفت که آموزش و تندرستی از هم جدایی ناپذیر بوده و برنامه های آموزشی و تربیتی هرچه خوب و پربار باشد در محیطی ناسالم و دردآلود ثمری مطلوب نخواهد داشت.

بهداشت مدارس

ضرورت بهداشت مدارس از دیدگاههای مختلف

با توجه به مبانی کلی بهداشت که عبارت است از:

اجرای مسایلی غیر درمانی ،تکیه بر رفتارپذیری انسان در جهت ایجاد عادات مطلوب و فراهم کردن شرایط مناسب محیط حیاتی است،ضرورت شناخت و بکارگیری بهداشت مدارس بعنوان یک حلقه اساسی در زنجیره حرکت بهداشت و پیوسته به حلقه بنیادی و مقدم آن یعنی بهداشت زیر 5 سال و با اجرای یک سلسله خدماتی که نیازهای مهم بیولوژیکی و روانی دانش آموزان را دربر دارد،میتواند ادامه حیات موثر و پیشرفت سالم کودک را تا سن بلوغ تامین کند.از این جهت میبینیم که در یکی از کمیته های یونسکو این نکته یاداوری شده است که :اولین هدف از آموزش ابتدایی ،بهبود رشد کودک،شکوفا نمودن استعدادهای وی و برقراری عادات بهداشتی مناسب و درست برای او میباشد  که بمنظور وصول به اهداف فوق اصول زیر باید راهنما گردد:

1) تندرستی نه تنها حق مردم است و دولت باید زمینه های ایجاد آن را فراهم کند بلکه از پایه های مسلم رشد اقتصادی اجتماعی جامعه بشمار می آید.

2) توجه به مسایل تندرستی باید توجهی همه جانبه باشد و بسیاری از فعالیت غیرپزشکی مانند تغذیه ،محیط زیست،مسکن،پوشاک و رفاه اقتصادی ،اجتماعی ،فرهنگی را نیز دربر گیرد.

3) این نکته را باید پذیرفت که آموزش و تندرستی از هم جدایی ناپذیر بوده و برنامه های آموزشی و تربیتی هرچه خوب و پربار باشد در محیطی ناسالم و دردآلود ثمری مطلوب نخواهد داشت.

دیدگاههای مختلف این ضرورت عبارتند از :

1) کثرت و انبوهی جمعیت دربرگیرنده خدمات.

2) آسیب پذیری افراد تحت پوشش برنامه

3) نقش حرکت و جامعه سازی حاصل از اجرای صحیح این خدمات

4) واقعیت های آماری گزارش شده در این زمینه

5) سهولت عرضه خدمات که بصورت حاشیه ای میتواند در متن اساسی آموزش انجام گیرد.

در زمینه اول میدانیم که هم اکنون میلیون ها دانش آموز در هزاران آموزشگاه این کشور در حال آموزش و پرورش اند که  میتواند بیانگر اهمیت این موضوع باشد. در جهت آسیب پذیری افراد تحت پوشش خدمات بهداشت مدارس نیز میدانیم که مدرسه سیستمی پیچیده و گاه اضطراب آور است که کودک را در جهات مختلف مسایل خود درگیر میکند.این مسایل عبارتند از :

1) خارج شدن کودک از حالت وابستگی کامل به والدین

2) هماهنگ شدن کودک با محیط تازه اجتماعی و سطوح و سنین مختلف

3) پرداختن کودک به وظایف یادگیری که برای وی نوعی مبارزه ذهنی و هوشی است.

به این ترتیب مراقبت کودک از جهات مختلف بهداشتی میتواند از عوارض اجتماعی ناشی از مسایل در هم و آسیب رساننده وی پیشگیری کرده ، برایند استعدادهای بالقوه وی را به کمال نزدیک کند. توجه به شناخت و اجرای بهداشت مدارس در جهت حل برخی از مشکلات دانش آموزان بر مبنای بازتاب اطلاعاتی و آماری گزارش شده . کشور خودمان نیز دیدگاه دیگری است که میتواند این ضرورت را بخوبی توجیه و روشن کند.در این گزارش آماری آمده است که :

1) 65 درصد روزهای غیبت دانش آموزان در نتیجه ابتلای آنان به بیماریهای عفونی است.

2) 1۱ درصد از دانش آموزان عیوب انکساری دارند که 60 درصد آنان به دلایل مختلف قادر به تهیه عینک یه معتقد به استفاده از آن نیستند.

3) حدود 92 درصد از دانش آموزان به درجات متفاوتی پوسیدگی دندان دارند.

4) حدود 39 درصد از دانش آموزان درگیر مشکلات عاطفی و رفتاری بوده که از این رقم 23 درصد مشکلات آنان مربوط به اختلافات خانوادگی و 15 درصد از این عوارض در زمینه نابسامانی های وضع اقتصادی است.

5) 1 تا 2 درصد از دانش آموزان مبتلا به نوعی از عوارض ستون فقرات هستند.

6) 70 درصد از مدارس کشور وضعیت مناسب و مطلوب بهداشتی نداشته و در شرایط نامناسب فضای فیزیکی آموزشی هستند و بدیهی است که در تمام این موارد آموزش ها و مراقبت های لازم بهداشتی میتواند میزان عوارض و پیامدهای بعدی آن را کاهش دهد.

مسئله آخر در توجیه ضرورت بکارگیری بهداشت مدارس ، سهولت عرضه خدمات است که به عنوان حاشیه ای لازم،کم زحمت و کم هزینه میتواند در متن اساسی آموزش کلی صورت گیرد.

آموزش بهداشت مدارس:

آموزش بهداشت در مفهوم و معنای کلی خود ، روش تعلیمی که از طریق آن میتوان در ایجاد و بهبود عادات و رفتار مطلوب، دگرگونی و سلب مهومات و خرافات ذهنی ، تغییر سنت های نامعقول وبی منطق مسایل بهداشتی فرد،خانواده یا جامعه نقش موثر ، مفید و فزاینده ای داشت. هدف از اجرای این برنامه آن است که با تکیه بر دانش و ایجاد آگاهی و تاکید بر دلیل خواهی و شناخت نظام علت و معلولی جهان ،ذهن انسان را از آغاز نسبت به مسایل مربوط به تامین و حفظ سلامتی و درک مشکلات خود از طریق استدلال علمی هرچه بیشتر آشنا و آشناتر نمود.در این حرکت غالب دانشمندان معتقدند که از نقطه نظرهای مختلف سن دانش آموز ،موقع و محل مدرسه، پذیراترین زمان و مناسبترین مکان برای میل یه مقصود است و دلایل زیر را گواه بر ادعای خود میدانند:

1)توجه به نقش ضمیر و مستعد کودک که آمادگی بیشتری برای آموختن ،پذیرفتن و حفظ کردن دارد.

2)عوامل دانش آموزی به حد کافی در دسترس است.

3)حضور موظف دانش آموز اجرای برنامه را بهتر میکند.

4)کثرت دانش آموز ابعاد آموزش را وسیعتر میکند.

5)ارتباط دانش آموز با اعضای خانواده ،دبستان،بسط و تعمیم مسایل آموزشی را موجب میشود.

از این جهت همه کارشناسان بهداشتی اهمیت آموزش بهداشت را در مدارس یکی از ارکان مهم فعالیت سازماندار بهداشت مدارس میدانند.

برنامه ریزی آموزش بهداشت مدارس:

آموزش بهداشت در مدارس احتیاج به برنامه ریزی دارد و برای این کار وجود کمیته برنامه ریزی،ستادی و همچنین کمیته های استانی لازم است. اعضای این کمیته ها در صورت امکان  باید از افراد زیر انتخاب و ترکیب شوند:

_کارشناس آموزش بهداشت

_پزشک که پزشک مدرسه در اولویت خواهد بود.

_مراقب بهداشت

_نماینده تربیت بدنی

_معلم زیست شناسی

_کارشناس تغذیه

_کارشناس بهداشت روانی

_کارشناس بهداشت محیط

درجه بندی آموزش بهداشت در سالها و مقاطع مختلف تحصیلی:

در سالهای اول تا سوم دبستان هر نوع سوال و یا آموزش ساده ای برای دانش آموز تازه و جالب است و مسایل مورد صحبت بیشتر میتواند در زمینه های زیر باشد که :

1) رشد منظم و یا مراقبت پیگیر از رشد مناسب،نشانه ای از سلامتی است.

2) ورزش و تمرینات بهداشتی مستقیما روی سلامتی اثر مطلوب دارد.

3) بعضی گیاهان مضر و سمی هستند

4) بعضی بیماریها واگیر هستند.

5) انرژی لازم برای اعمال حیاتی و رشد و تامین سلامت از غذاها و تغذیه مناسب گرفته میشود.

6) بعضی غذاها بیشتر برای سلامت و رشد بدن لازم است.

7) سردی هوا و عدم مراقبت میتواند موجب سرماخوردگی شود و از این جهت باید متناسب با شرایط محیط لباس پوشید.

برای کلاس های 4 و 5 مطالب زیر در برنامه های آموزشی بهداشت مفیدند:

1) اهمیت و ضرورت کوشش برای نظافت بدن،خانه،مدرسه،محله و شهر

2) توجه به مسایل ایمنی برای پیشگیری از طریق سقوط،غرق شدگی،تصادفات عبور و مرور.

3) اهمیت استراحت و خواب در تجدید قوا و تامین سلامتی

4) اهمیت عادات خوب برای گوارش و راههای پیشگیری از یبوست

5) اهمیت بهداشت دهان و دندان با تفصیل بیشتر و صحبت از دندان های شیری و دایمی و آسیب پذیری مرحله دندانی 6 تا 12 سالگی و تاکید بر استفاده صحیح از مسواک

6) اهمیت و نحوه مراقبت از سیستم عصبی و اعضای حواس مختلف بخصوص بینایی ،شنوایی و بویایی

7) اهمیت دستگاه تنفس و آموزش هنر تنفس صحیح

در مقطع تحصیلی راهنمایی ،مطالب مورد بحث و توجه بهتر است پیرامون نکات زیر باشد:

1) مسایلی درباره شاخت ابتدایی کپک ها وباکتریها و کیفیت سود و زیان آنها برای انسان

2) ذکر تاریخچه ای از خدمت گذاران بشریت مانند پاستور و مطالعاتش روی بیماریها ،کخ و کارهایش در شناخت میکرب سل

3) بیان تفصیلی بیشتر نسبت به اهمیت نظافت پوست و بهداشت دهان و دندان ،مسئله کرم خوردگی و پوسیدگی دندانها و ساختمان پوست.

4) اهمیت دستگاه تنفس بنحو مشروح تر و راههای پیشگیری از سرماخوردگی

5) اهمیت پاکیزگی محیط در تامین سلامتی انسان،چگونگی مبارزه با انگل ها و حشرات موذی ،کیفیت نگهداری غذاها و شناساندن راههای استفاده صحیح از یخچال

6) مسایل رشد جسمی؛روانی؛عاطفی و اجتماعی

7) نحوه صحیح صرف اوقات روزانه ،تعیین زمان لازم برای مطالعه،ورزش ،خوردن غذا،رعایت نظم و انضباط.

نقطه قابل به ذکر اینکه در زمینه آموزش بهداشت و در ارتباط با تحقق شعار((بهداشت برای همه و همه برای بهداشت)) بسط و گسترش آموزش بهداشت را نباید فقط به یک دسته و مثلا مراقبین بهداشت مدارس محدود کرد بلکه گروههای دیگری که نفوذ کلامشان در بین طبقات مختلف مردم زیاد است باید در این راستا قرار گرفته و مردم را نسبت به مسایل مختلف بهداشتی و راههای تامین و ارتقا سلامتی خود آگاه کنند. از جمله این گروهها معلمین مدارس خواهند بود که خود بعنوان رابطین بهداشتی میتوانند حقایق زندگی و دانستنی های حیاتی بهداشتی را به دانش آموزان یاد داده و از طریق آنها به همه جا نشر دهند و این کاری است که اکنون در نقاط مختلف جهان از آن بهره برداری می کنند.

آموزش بهداشت در دبیرستانها:

در این مقطع آنچه بیشتر برای جوانان لازم و مورد توجه است مسایلی در زمینه تحولات دوران بلوغ در ارتباط با رشد جسمی ،روانی،اجتماعی ،عاطفی و جنسی و بیان دگرگونی های فیزیک و بیولوژیک هر زمینه میباشد.همچنین از مسایلی که ممکن است سلامت آنها را تهدید کند باید آگاهی های لازم با ذکر مثالهایی بیان شود.مثلا تصادفات رانندگی ،بیماریهای مقاربتی،اعتیاد به کار و مواد مخدر.چگونگی گذراندن اوقات فراقت روزانه،راههای پیشگیری از عوارض ناشی از ورزش. در دبیرستانهای دخترانه باید مسایل مختلفی در زمینه های بهداشت خانواده مورد بحث و گفتگو قرار گیرد.این مطالب میتواند شامل نکات زیر باشد:

1) شناخت امر بارداری ،مراحل آن و مراقبت های لازم در هر مرحله

2) اهمیت تغذیه و بهداشت در دوران بارداری

3) اثرات سوء مصرف خودسرانه داروها در جریان بارداری

4) اثرات سوء ابتلا به بیماریهای عفونی در جریان بارداری

5) ضرورت رعایت نکات لازم بهداشتی در این مرحله کوتاه و بسیار حساس زندگی

6) نحوه مراقبت از نوزاد و رعایت بهداشت در پیشگیری از بیماریهای این مرحله حساس زندگی

7) شناخت مزایای شیر مادر و اهمیت تغذیه طبیعی فرزند با شیر مادر و...

8) اهمیت مراقبت از رشد و توزین مرتب ماهانه طفل.

9) اهمیت واکسیناسیون کودک در زمانها و فواصل تعیین شده از مراکز بهداشت .

10) چگونگی مراقبت از شیرخوار تبدار

11) چگونگی مراقبت از کودک مبتلا به اسهال

12) چگونگی زمان و کیفیت شروع تغذیه کمکی شیرخوار

13) مراقبتهای دیگر دوسال اول زندگی کودک.

این آموزش ها در ذهن آموزش پذیر و بی نقش دختر دبیرستانی میتواند در آینده مطلوبتر از هر زمان دیگر داشته و وی را برای پایه ریزی یک زندگی سالم خانوادگی یاری کند.

طرح برنامه و نحوه آموزش بهداشت در مدارس روستایی:

در مدارس روستایی مدیر یا معلم مدرسه میتواند با مشارکت تمام دانش آموزان نسبت به پاکیزگی محیط مدرسه،نگهداری و نحوه استفاده از توالت ها،پست های آب آشامیدنی،مبارزه با مگس و جوندگان،رعایت موازین ایمنی در مدرسه و آموزشهای لازم در زمینه نظافت و بهداشت فردی دانش آموزان موثر باشد.

رشد و تکامل کودکان سنین مدرسه :

آموزش و پرورش کودکان قبل از ورود به ودرسه در خانواده پایه گذاری و شروع میشود.کودک در پناه حمایت مادرو پدر آنچه که برای رشد و پویایی لازم داشته و در جهت ارزشمندی و بالندگی اش میتواند سازنده باشد،بدست می آورد.کم و کیف این اندوخته ها به سه عانل مستقل و در عین حال پیوسته بهم یعنی مراقبت های مرحله جنینی،محرکات و امکانات مناسب پس از ولادت و نحوه برخورد و رهنمودهای والدین بستگی دارد.آنچه که در این دوره برای والدین قابل تامل و توجه است، رفتار کودک خواهد بود. که پیوسته دستخوش دگرگونی می باشد و باید با استفاده از ساده ترین روش ها وی را در جهت رعایت نظم و انضباط راهنمایی کرد.این روش ها عبارتند از اینکه :

نخست والدین چنان با کودک خود رفتار کنند که ذهن وی آنها را بعنوان رازدار و مورد اعتماد پذیرا شود و نه اینکه کودک آنها را همچون افراد یا همکلاسان خود تصور کند.پدر و مادر میتوانند در اتاق خود را باز گذاشته و کودکان را از صحبتها و مشاورات خود آگاه کرده و یا در جریان قرار دهند اما هرگز نباید سرزده وارد اتاق آنان شده و خلوت و تنهایی اشان را برهم زده و خود را بر آنها تحمیل نمایند.

دوم اینکه والدین خود باید الگو و نمونه راستی ،صفا و پاکی ،نظم و وفاداری و دیگر صفات خوب باشند که آیینه ذهن کودک بسیار حساس و تیزبین بوده و بازتابهای رفتار والدین بتدریج موجب شکل گیری اخلاق و کردار فرزاندان میشود.

سوم اینکه رفتار والدین باید براساس منطق هماهنگی و همدلی باشد.

بیماری های عفونی شایع در کودکان سنین مدرسه :

یکی از مشکلات شایع کودکان در سنین کودکستان و مدرسه ابتلای مکرر آنان به عفونتهای مختلف است.شناخت اجمالی علل و علایم برخی از این عفونتها و پیامدهای حاصله راههای پیشگیری از گسترش آن و مکانیسم دفاعی بدن برای کارشناسان بهداشت مدارس ضروری بنظر میرسد که در مقدمه بعضی از این نکات بیان میشود. از جمله علل یا ویژگی هایی که اطفال و کودکان را بیشتر از افراد بالغ درگیر بیماریهای عفونی میکند عبارتند از :

1)بی سابقه بودن کودک نسبت به برخورد با عامل عفونی.این نا آشنایی بدن با بیماری تب زا موجب واکنش تند میشود که علایم تب شدید ،لرز و گاهی تشنج بیانگر دفاع شدید است،بنحوی که در سنین بالاتر به علت برخورد مکرر بین عامل عفونی و بدن واکنش ها آرام تر شده و گاهی بدون بروز علایم ،بیماری به شکل گذرا و بی علامت بهبود می یابد.

2)کوتاه بودن مجاری مختلف دستگاه تنفس مانند برونش ها،حلق،حنجره و شیپور استاش یا راه ارتباطی بین حلق و گوش میانی بخصوص در کودکان کم سالتر از جمله علل زمینه ساز عفونتهای مکرر دستگاه تنفسی و گوش خواهد بود.

3)رشد سریع سلولها و جوان بودن آنها:در این زمینه تحقیقات آزمایشگاهی نشان داده است که سرعت رشد سلولی بدن را نسبت به عوامل عفونت زا حساستر نموده ومستعد عفونت پذیری میکند.مثلا ویروس کوکسالی β نوزاد موش را مبتلا کرده در حالی که موش بالغ را آلوده نمی کند.

4)نارسی سیستم دفاعی بدن

5)در سنین آمادگی و سالهای اول دبستان نیز مسئله محیط تازه اجتماعی وجود کودکان مبتلا به عفونت زمینه واگیری را برای دیگر کودکان فراهم کرده و میزان بروز بیماری را افزایش میدهد.

بیماریهای ویروسی شایع در کودکان سنین مدرسه:

دانش آموزان بویژه نوآموزان در معرض بیماریهای ویروسی مختلف و مکرری هستند که از شایعترین آنها بطور اختصار مطالبی ذکر میشود.

سرماخوردگی: بیماری ویروسی بسیار شایعی است که بیشترین روزهای غیبت دانش آموزان رابخود اختصاص میدهد. که این ناراحتی علل مختلف احتمالی دارد مانند رینو ویروس ها که از شایعترین علل سرماخوردگی در سنین 12 تا 18 سالگی و افراد بالغ است،کورناویروس که حدود 10 درصد از علل سرماخوردگی ها را شامل میشود و کودکان کم سال بیشتر هدف ابتلای آنها خواهند بود.آنتروویروس ها که گاهی بجای اینکه عارضه اسهالی را موجب شوند در فصل سرما باعث بروز علایم سرماخوردگی یا بدون علایم اسهال میشوند.ماپکوپلاسما عفونتی است که در بچه های ۳ تا 6 ساله بیشتر مشکل زایی دارد.در جریان سرما خوردگی ممکن است ویروس هایی مانند ویروس پار آنفولانزا،ویروس آنفولانزا،آدنوویروس ها،آنتروویروس ها،از قبیل ویروس کوکساکیواکو مدت و جریان بیماری سرماخوردگی را طولانی و شدید کرده یا آن را تغییر شکل میدهد. و بیماری های دیگر ویروسی از جمله: گلودردها،آبله مرغان،سرخچه،اریون،بیماری فلج اطفال یا پلیومیلیت،سرخک ،تراخم(بیماری مزمن و مشخصی است که بوسیله عوامل پاتوژن داخل سلولی موسم به کلامدیا که از ویروس ها بزرگترند ایجاد میگردد)وهپاتیت های ویروسی.

بیماری های میکربی شایع در سنین مدرسه:

دیفتری،عفونت استرپتوکوکی،سل،سیاه سرفه،کزاز.

بهداشت پوست و عوارض شایع پوستی در کودکان سنین مدرسه:

توجه به نظافت پوست موجب زیبایی ،شادابی،تبخیر،تعریق،تنفس پوستی و بی بویی بدن میشود.در خراش های یا جراحات پوست باید نسبت به ضدعفونی و مراقبت های بهداشتی آن بزل توجه شود.بهتر است زخم های سطحی پوست پس از تمیزی و ضدعفونی باز نگه داشته شود.در زمینه عوامل عفونی که میتواند موجب عوارض عفونی شایع پوستی کودکان شود ذکر چند نکته مقدماتی لازم است.عفونتهای پوستی را نباید با بسورات ناشی از عفونت های عمومی اشتباه کرد ،چون این بسورات عارضه ای از یک بیماری عفونی سیستمیک همراه با تب بوده و تظاهرات پوستی یکی از نشانه های حاصله از بیماری است.

بهداشت دهان و دندان در دانش آموزان:

بهداشت دهان و دندان عبارت است از تامین و حفظ کم و کیف فیزیولوژیکی قسمتهای مربوط به حفره دهان یعنی مخاط آن لثه ها غدد بزاقی ئ دندانهاست که در نتیجه سلامت استحکام و زیبای دندانها تامین شده عمل جویدن و هضم دهانی بنحو مطلوب صورت گرفته و وضعیت تغذیه و ترمیم بافت مخاطی و دهان ولثه ها در پناه جریان مناسب خون افزایش می یابد و برایند آن به ایجاد حفاظت و مقاومت بیشتر لثه ها در استحکام دندان ها و رویایی با عوامل آسیب رسان مکانیکی شیمیایی و میکروارگانیسم های دهان منتهی میشود.

تغذیه کودکان در سنین مدرسه:

موضوع تغذیه در کودکان و سنین بالندگی علاوه بر نقش سلامت ساز و حیات بخش خود از جهات دیگری نیز مثل بهبود جریان رشد پیشگیری از بروز عفونتهای گوارشی تنفسی یا زمینه ساز بهبود ساده تر و سریعتر این بیماریها پس از بروز بالاخره موثر در کاهش مرگ ومیر ناشی از بیماری های قلبی به میزان 25 درصد و عفونت های تنفسی در حد 20 درصد،در سرطان 20 درصد و بیماری قند تا حد 50درصد میتواند موثر و دخیل باشد.از این رو همیشه تغذیه مناسب و دور از اصراف در ایجاد و استقرار سلامت کودکان بعنوان یکی از محورهای مهم بهداشتی مورد عنایت بوده و تاثیر و تاثر رشد و تندرستی کودک را به میزان زیادی میتوان به این امر مربوط دانست.نکته مهم در امر تغذیه و برایند مطلوب آن یعنی تامین رشد و سلامت در نظر داشتن نکاتی است که مهمترین آنها عبارتند از:

1) توجه به نیازها و شناخت کمی کالری در مراحل مختلف زندگی یعنی نوزادی،کودکی،بلوغ و مراحل مختلف پس از آن

2) توجه به نیازها  و شناخت کیفی کالری در مراحل مختلف زندگی یعنی مراحل سریع رشد و میانسالی

3) توجه به نیازها و شناخت کمی و کیفی کالری در مراحل مختلف زندگی مانند سلامت،بیماری و نقاحت

4) توجه به نیاز ها و شناخت اختلافات فردی در جهت ظرفیت اشتها،هضم و جذب بدن افراد.

نحوه ضرورت ،نیاز و استفاده مواد غذایی برای بدن یکسان نیست و گاهی بروز عوارض ناشی از کمبود ماده ای که بدن به مقدار ناچیزی به آن نیاز دارد بسیار بیشتر از ماده دیگری است که احتیاج بدن به آن ماده زیاد است مثلا کمبود آهن و عوارض حاصله از آن در بدن انسان شایعتر و شدیدتر از کمبود کلسیم است در حالی که مقدار کلسیم مورد نیاز بدن در حدود 60 برابر بیشتر از آهن می باشد.

اهداف آموزشی:

از جمله مهمترين اهداف آموزش پيش دبستاني در کشور مي توان به موارد ذيل اشاره نمود:

1)رشد و توسعه همه جانبه و كامل كودكان در کليه زمينه‌هاي رواني، جسمي، حركتي، عاطفي، اجتماعي و مذهبي.

2)رشد و نمو صحيح اجتماعي و رواني و جسمي در قالب ارزشها، اهداف و اصول حاكم بر اجتماع

3)رفع نيازها و ضرورتهاي رشد در اين سنين

4)فراهم سازي زمينه مناسب براي ورود كودكان به مدارس رسمي در مقطع آموزش پايه

جهت رفع اين نيازها و دستيابي به اهداف تعيين شده، وزارت آموزش و پرورش مصر اقدامات لازم را به منظور بهره مندي كودكان خردسال از آموزش مناسب به عمل آورده است که از جمله مهمترين اين اقدامات مي توان به موارد ذيل اشاره نمود:

1)اجراي طرح مدرسه سازي: طرح مدرسه سازي در واقع در جهت فراهم سازي كلاسهاي موردنياز دوره پيش دبستاني به عنوان دوره مكمل آموزش پايه به اجراء درآمده است.

2)افزايش نرخ مدارس استثنائي در جهت رفع نيازهاي ويژه كودكان استثنائي

3)تضمين رشد كيفي آموزش كودكان: هدف اصلي سياست فوق،برخورداري  برنامه‌ها و مطالب آموزشي ارائه شده به كودكان از رشد و بهبود روزافزون و مستمر است. پذيرش و انتخاب معلمان و ارائه خدمات آموزشي پيش از خدمت و ضمن خدمت حاصل بهره گيري از فنون پيشرفته و بسيار عالي آموزشي منتج از سياست فوق مي باشد. مربيان زن مراکز پيش دبستاني به منظور آشنائي و آگاهي با پيشرفت‌هاي حاصله درحوزه‌هاي تخصصي خود، به خارج اعزام مي‌شوند.فعاليت‌ها و جشن‌هاي مختلفي در جهت برانگيختن ميل و اشتياق كودكان به حضور در مراکز آموزش پيش دبستاني و توسعه توانائيهاي آنان صورت مي‌گيرد. رشد توانائيهاي كودكان در زمينه خلاقيت‌هاي مختلف آنان در رأس اولويت‌هاي سياست مذکور قرار دارد.

4)فراهم سازي زمينه مراقبت از كودكان معلول( کودکان مواجه با ناتوانيهاي جسمي و ذهني): وزارت آموزش و پرورش درصدد فراهم سازي زمينه‌هاي مناسب مراقبت از كودكان معلول به بهترين و جامع ترين شكل ممكن از طريق مشاركت فعال كودكان ناشنوا و عقب مانده ذهني در مدارس رسمي به منظور انجام فعاليتهاي مختلف ، افزايش تعداد مدارس و كلاسهاي ارائه دهنده خدمات آموزش استثنائي مي‌پردازند بدون قائل شدن كمترين تبعيض براساس جنسيت، مي باشد.

5)توجه به فعاليتهاي آموزشي و رشد فرهنگي كودكان: هدف عمده و اصلي سياست فوق، كشف و شناسائي كودكان تيزهوش و تشويق و ترغيب آنان به فراگيري و دلبستگي به محيط مدرسه و پرورش شخصيت آنان و آموزاندن منش‌هاي پسنديده و نگرشها و ارزشهاي صحيح به آنان است.

6)توجه به سلامت و بهداشت كودكان: وزارت آموزش و پرورش ، از طريق سيستم جامع اعطاي بيمه تحصيلي و براساس برنامه ريزي‌هاي علمي مناسب، اسباب و شرايط مناسب مراقبت از سلامت كودكان را تأمين مي‌نمايد. از جمله مهمترين خدمات بهداشتي فوق مي توان به موارد ذيل اشاره نمود:

- بررسي و معاينه همه جانبه پزشكي كودكان طي  سنين مدرسه

-  واكسيناسيون تمامي كودكان براي ايجاد ايمني در برابر بيمارهاي مختلف

-  انجام معاينات دوره‌اي بر روي تمامي دانش آموزان

-  اشاعه و گسترش آگاهيهاي بهداشتي در ميان كودكان

-  افزايش آگاهيهاي كودكان در ارتباط با بهداشت فردي، پرهيز از عادات بد و تبعيت از عادات صحيح بهداشتي

-  برقراري رابطه ميان كودكان و محيط زيست

وزارت آموزش و پرورش ،علاقه و اهتمام فراواني در جهت تبيين اهميت محيط زيست بر زندگي كودكان داشته و با سعي فراوان مي‌كوشد تا ميان كودكان و محيط زيست آنان، رابطه هدفمند و مفيدي برقرار گردد. در اين خصوص تأكيد غالبا بر فنون و راهبردهايي بوده كه سبب تقويت و تعميق حس احترام كودكان نسبت به محيط زيست و افزايش تمايل آنان در لذت بردن از طبيعت و فعاليت درجهت حمايت و نگهداري از آن مي گردد.ازاين روي، وزارت آموزش و پرورش ،درجهت بيان ديدگاههاي مختلف كودكان نسبت به محيط زيست و طبيعت،به تدارک و برگزاري مسابقات مختلف و سازمان يافته‌اي مبادرت مي نمايد تا از اين طريق كودكان در قالب نقاشي‌هاي خود به بيان احساسات خود نسبت به طبيعت و محيط زيست بپردازند.علاوه بر اين، دوره‌هاي آموزشي مناسبي، در رابطه با آموزش مفاهيم محيط زيست براي مشاورين زن در مراكز آموزش پيش دبستاني طراحي گرديده است.

بهداشت رواني در کودکان دبستانی و مدارس :

منظور از بهداشت رواني ، سازگاري فرد با محيط اطراف خود مي باشد، در صورتي که فرد بتواند خود را به راحتي با محيط اطراف تطبيق دهد، قابليتهاي خود را بروز دهد و فاقد اختلالات عاطفي و رفتاري باشد، از بهداشت رواني برخوردار است . والدين در تأمين بهداشت رواني کودک ، نقش مهمي به عهده دارند.

 

نقش خانواده در تعليم و تربيت کودکان-بهداشت رواني در کودکان دبستاني :

يکي از نکات بسيار مهم در خانواده ، ارتباط است ، يعني والدين بايد به روش هاي صحيح برقراري ارتباط با کودکان ، آگاهي داشته باشند .

به منظور برقراري ارتباط صحيح ، والدين بايد به نکان زير توجه نمايند :

1) با فرزندان خود ارتباط برقرار کرده ، فرصت ابراز عقايد را به او بدهند ، به نيازهاي وي پي ببرند ، انتظارات آنها از کودک ، فرصت برقراري ارتباط به کودک ، زمينه اطمينان به والدين و مراجعه به آنها ، هنگام ايجاد مشکل و فراهم کنند .

2) پدر قبل از پدر بودن ، بايد با فرزندش دوست باشد ، علاوه بر اين ، او بايد قادر به اداره اين دوستي باشد تا مانع لوس شدن کودک گردد . به قول يکي از دانشمندان : " هر جا مشکلي در جامعه بود ، به حتم پاي آموزش و پرورش وسط است " يا به قول اريکسون : " فرزندان لوس معضل جامعه اند".

3) ايجاد فضاي آرامش بخش در خانواده : چنانچه والدين در صدد موفقيت تحصيلي و سلامت شخصيت کودکان باشند ، بايد محيط خانواده را از هر گونه درگيري و تنش دور سازند .

4) ايفاي نقش موثر در زمينه تکليف خانه : والدين نقش بسيار مهمي در تکليف خانه يا مشق شب کودک ايفا مي کنند . بسياري از بچه ها در انجام تکاليف خود اهمال مي ورزند . والدين بايد به صورت قطع با اين امر برخورد کنند و از فرزند خود بخواهند که در فرصت مناسب و مطلوب ، به انجام تکاليف خود بپردازند ، در غير اينصورت ، بايد از روش محروميت استفاده کنند، يعني وي را از بازي مورد علاقه يا تلويزيون محروم کنند.

5) تکريم شخصيت کودکان : ما بايد به بچه ها احترام بگذاريم و آنها را با الفاظ بد خطاب نکنيم.

6) تعامل با مربيان در مدرسه : والدين بايد در تعامل متقابل با مربيان باشند و از مشکلات فرزندشان در مدرسه مطلع شوند .

7) کمک به کودک در تعيين هدف و برنامه ريزي : فعاليتهاي کودک در طول هفته ، بايد تقسيم بندي شود و زمان خاصي براي تفريح ، تماشاي تلويزيون و انجام تکاليف در نظر گرفته شود روش برنامه ريزي به منظور انجام برنامه هاي روزمره و تکاليف ، بايد به کودکان آموزش داده شود تا آنها بتوانند ، فن مهار زمان را بياموزند .

8) تشويق کنجکاوي و خلاقيت کودکان : به صورت جدي بايد از تحقير کودک خودداري کرد و هنگام کنجکاوي ، بايد به او فرصت سوال کردن داده شود. کودک نبايد به جواب هاي ما دست يابد تا خود به تفکر و انديشيدن بپردازد. خلاقيت کودک ، بايد پرورش داده شود ، نه اينکه او به اطاعت محض ملزم باشد. کودک نبايد به اطاعت کورکورانه عادت کند ؛ البته الگو برداري با دنباله روي فرق مي کند . منظور از الگو برداري ، اين است که کودک رفتار والدين را در مسأله اي چون نظم ، تقليد مي نمايد ، خود نيز به موقع کارهايش را با برنامه ريزي دقيق و منظم انجام مي دهد و از نظم پدر ، الگو برداري مي کند.
در ارتباط با دنباله روي ، عده اي معتقدند : بچه ها بايد مثل خودشان فکر کنند و کودک بايد به صورت دقيق ، عقايد آنها را در مورد مسائل اجتماعي، تقليد کند ؛ البته اين امر ، مانع رشد و پرورش آزاد کودک مي باشد ، زيرا کودک بايد به صورت مستقل ، به نظرات اجتماعي دست يابد.

9) انتظار پيشرفت از کودکان : کودک بايد بداند که والدين در همه زمينه ها از او انتظار پيشرفت دارند .

10) کاهش ترس از شکست در کودک : ما نبايد از کودکان انتظار نمره ٢٠ داشته باشيم ، زيرا اين امر ، ترس از شکست را در کودک ايجاد مي کند و اضطراب از امتحان را به دنبال خواهد داشت .

11) اعمال صحيح تشويق و تنبيه کودکان : ما بايد به صورت جدي ، از تنبيه بدني خودداري کرده ، به کارهاي درست کودک پاداش داده ، هنگام انجام اعمال نادرست ، از روش محروم کردن از خواسته ها و امتيازات استفاده کنيم ، زيرا تنبيه صحيح ، نبايد موجب تحقير کودک شود ، والدين نبايد در طولاني مدت با کودک قهر داشته باشند و آشتي بايد توسط يکي از والدين برقرار شود ، زيرا قهر طولاني و عدم توجه به کودک ، موجب احساس نا امني در کودک مي گردد و به بهداشت رواني وي لطمه وارد مي کند .
در مواقعي که والدين شاغل هستند و فرصت کافي براي برقراري ارتباط با کودک و درک او را ندارند ، بايد با مربيان مدرسه به صورت مداوم تعامل داشته باشند تا از طريق اين انجمن ، آموزشهاي بسيار مفيدي از جمله آموزش در زمينه تربيت کودک و نحوه برقراري ارتباط صحيح با وي ، به اولياء ارايه داده شود امروزه اکثر مدارس ، از روانشناسان به منظور آشنايي والدين با روشهاي نوين تعليم و تربيت استفاده مي کنند.
در دنياي مدرن ، درگيري والدين در کارهاي مختلف ، زياد است و معلمها وقت کافي براي تربيت فرزند را ندارند . ما نبايد به مدت زمان دقت کنيم ، بلکه بايد به کيفيت توجه شود . والدين مي توانند ، در عين حضور کم در حد يکي دو ساعت ، به درستي از زمان استفاده کنند، يعني کيفيت ارتباط مهم است .

 

بهداشت رواني در کودکان دبستاني:

در ادامه بحث تعليم و تربيت کودکان دبستاني ، به بعد مهم بهداشت رواني در کودکان دبستاني مي پردازيم.
والدين و مربيان در تأمين بهداشت رواني کودک ، نقش بسيار مهمي را ايفا مي نمايند ، زيرا در صورت عدم تأمين بهداشت رواني در کودکان دبستاني، آموزش نيز مختل خواهد شد .

نکاتی که والدین باید به آن توجه کنند :

1-داشتن اطلاعات کافي از نيازهاي گوناگون کودکان : کودک نياز به امنيت، آرامش ، محبت متقابل ، تعلق به گروه و شکوفايي دارد . والدين بايد نسبت به نيازهاي جسمي ، رواني و عاطفي کودک ، آشنايي کامل داشته باشند.

2-توجه به مراحل رشد کودک و ويژگيهاي هر مرحله از رشد : کودک هميشه بايد در حال تکوين و تحول در نظر گرفته شود ، به اين تربيت ، بايد از تربيت تکويني بهره جست . تربيت تکويني ، نوعي از تربيت است که مبتني بر ويژگيهاي رشدي کودک ، توانمنديهاي ذهني و عقلاني وي مي باشد. بنابراين ، والدين بايد از ويژگيهاي مختلف کودک در مراحل رشد ، مسائل آموزشي و مشکلات عاطفي وي آگاه باشند و بر شخصيت کودک و مسائل آن اشراف کامل داشته باشند .

 

راهکارهاي عملي موثر در تأمين بهداشت رواني کودکان ، عبارتند از :

انتخاب الگوي واحد و مشترک توسط هر يک از والدين ، در الگو پذير کردن کودک ، به منظور جلوگيري از سردرگمي وي . تأمل نسبت به جوانب و عوارض تنبيه کودک ، ريشه يابي ناهنجاريها ، عدم قضاوت و ارزشيابي سريع مسائل ، زيرا اين احتمال وجود دارد که عامل بسياري از ناهنجاريهاي رفتاري ، والدين و مربيان باشند .
کودک نبايد هيچ گاه احساس بي پناهي و ناامني کند ، او بايد از توجه و محبت کافي بهره مند گردد و هيچ گاه نبايد از تنبيه شديد ، به خصوص تحقير ، سرزنش و بي اعتنايي استفاده کرد . و اجتناب از به خواب رقتن کودک هنگام ترس و اضطراب .

 

انواع ناهنجاريهاي رفتاري در کودک دبستاني:

1-ترس : به طور معمول ، ترس در اثر يادگيري ايجاد مي شود . والدين بايد از بيان داستانهاي تخيلي ترسناک به کودک اجتناب بورزند تا موجب ايجاد ترس در وي نگردند . مربيان نيز مي توانند ، در ايجاد ترس در کودک دخيل باشند . گاهي اوقات ، مربيان براي اداره کلاس ، ترس را در کودکان ايجاد مي کنندو خود را فردي مقتدر ، اخمو و انعطاف ناپذير نشان مي دهند . علاوه بر آن ، همکلاسي ها نيز موجب ترس کودک مي گردند و اين امر ، اثرات سوء رواني را بر کودک به جاي مي گذارد .

 ۲-دزدي : کودک به دلايل مختلفي دزدي مي کند . کودک به دليل نياز مالي و عدم تأمين اين نياز از سوي والدين يا به دليل کمبود توجه و محبت ، دزدي مي کند . ولي در گروه همسالان ناسالم ، با الگوگيري از آنها و تحت تأثيرشان ، به منظور جلب تأئيد آنها ، دست به اين عمل مي زند .

 

۳-ناخن جويدن : تحقيقات انجام شده ، نشان مي دهد که ناخن جويدن در کودک ، در اثر احساس ناايمني و اضطراب به وجود مي آيد .

 4-پرخاشگري : تنبيه شديد بدني ، انضباط خشک ، تحقير و سرزنش، عوارضي از جمله پرخاشگري را به همراه مي آورند .

 5-دروغگويي : کودک ممکن است که دروغگويي را از والدين يا براي به دست آوردن خواسته خود و فرار از موقعيت ناخوشايندي ، به دروغگويي مبادرت ورزد .

 به طور کلي ، بي پناهي کودک در محيط خانه ، تنبيه بدني شديد ، زنداني کردن کودک و آزار وي ، تحقير و سرزنش ، بي توجهي ، عدم محبت متقابل، طرد کودک ، ناضايتي ، احساس ناايمني ، اضطراب و محروميت مالي، سبب بروز ناهنجاريهاي رفتاري در کودک مي گردند . به عبارت ديگر ، مي توان گفت که برخورد ناصحيح والدين در محيط خانه و مربيان در مدرسه موجب بسياري از ناهنجاريهاي رفتاري در کودکان مي شود.
به منظور پيشگيري از ناهنجاريهاي رفتاري ، بايد بين خانه ، مدرسه و مراکز تخصصي مشاوره اي ، هماهنگي لازم وجود داشته باشد . چنانچه ارزشها و باورهاي خانوادگي ، متفاوت از عقايد و هنجارهاي مدرسه باشد ، اين تعارض ، مي تواند زمينه ساز تشويق و نگراني و در نتيجه ، بسياري از اختلالات رفتاري در کودک باشد .
نقش مشاوره در مدرسه و دوران ابتدايي ، بسيار حساس و با اهميت مي باشد ؛ البته مشاوره به تنهايي قادر به حل مشکلات کودک نبوده و برقراري ارتباط بين مشاور ، والدين و معلم ، بسيار ضروري است .
نقش مشاوره در مورد افرادي که به نوعي دچار نقص و محروميت جسمي – حسي – حرکتي مي باشند ، از اهميت وافري برخوردار است . دانش آموزاني که دچار مشکل جسماني ( معلوليت بدني ) هستند ، حساسيت خاصي نسبت به نحوه برخورد اطرافيان دارند ، در نتيجه ، اين امر بهداشت رواني آنها را به خطر مي اندازد . اطرافيان هم بايد به نحوي با اين نقص برخورد نمايند که موجب احساس حقارت در وي نشوند .
اين کودکان را بايد به گروههايي که توانايي پذيرش آنها را دارند ، هدايت نمود، نه گروههاي برتري که موجب احساس ضعف کودک مي گردند . بر مبناي تحقيقات انجام شده ، حضور دانش آموزان ناشنوا يا کم شنوا در کلاسهاي عادي و ابراز توجه کافي از سوي معلمان و همکلاسيها ، مي تواند موجب سازگاري اين کودکان با افراد عادي گردد .

بنابراين ، بهداشت رواني عامل بسيار مهمي است که نيازمند هماهنگي گروههاي مختلف و برخوردهاي سالم تربيتي ، از بدو تولد کودک است و بايد دقت کنيم که سلامت رواني کودکانمان را به خطر نيندازيم .


حمایت از سایت

هدف از راه اندازی این سایت بالا بردن سطح آگاهی و اطلاعات علمی و عمومی و همچنین ارائه مطالب جامع و کامل در تمامی زمینه های علمی، پزشکی، نجوم و ... به شما عزیزان می باشد. از آنجایی که اداره و پایداری سایت ملزم به پرداخت هزینه می باشد بنابراین احتیاج به پشتیبانی و حمایت شما داریم. در صورت تمایل از "اینجا" به تلسمیک کمک کنید.
با تشکر فراوان - مدیریت پایگاه علمی فرهنگی تلسمیک

تبلیغات

دیدن این مطالب نیز به شما توصیه می شود:

درباره این مطلب (0) نظر ارسال شده است. شما هم نظری ارسال کنید:
نام شما:
رايانامه*:
تارنما:
کد تاييد*:
ارسال نظر به صورت خصوصي - نظرات خصوصي نمايش داده نخواهند شد.

به چند نکته در ارسال نظر توجه کنيد:
لطفاً نظرات غير مرتبط با اين مطلب را اينجا ارسال نکنيد.
رايانامه شما منتشر نخواهد شد.
برای مشاهده تارنما نظردهنده روی نام کلیک کنید.
نظرات شما پس از تاييد مديريت نمايش داده خواهد شد.

logo-samandehi